Otizmde Özel Eğitim ve
DIR/Floortime Desteği

Otizmde özel eğitim ne işe yarar?

Otizmde eğitimin amacı, çocuğu 'normalleştirmek' değil; onun dünyayla kurduğu iletişimi genişletmektir. Bir çocuk göz teması kurmuyorsa, iletişim başlatmıyorsa ya da kendi ilgisinin dışına çıkmakta zorlanıyorsa, sorun isteksizlik değildir — henüz o basamağa ulaşmamıştır.

Bu nedenle çalışma, çocuğun bulunduğu gelişim basamağından başlar. Hazır bir program yukarıdan uygulanmaz. Önce çocuğun dikkatini nasıl yönlendirdiği, duyusal tercihleri, neyle sakinleştiği ve neyle uyarıldığı anlaşılır; program bu haritanın üzerine kurulur.

DIR/Floortime nedir?

DIR/Floortime, çocuğun gelişimsel kapasitesini (Developmental), bireysel farklılıklarını (Individual differences) ve ilişki kurma biçimini (Relationship) temel alan bir yaklaşımdır. Adındaki 'Floortime', yetişkinin çocuğun bulunduğu yere — çoğu zaman yere — inip onun oyununa katılmasını anlatır.

Yöntemin özü şudur: çocuğa ne yapması gerektiği söylenmez, çocuğun yaptığı şeyin içine girilir ve etkileşim her seferinde bir adım daha uzatılır. Çocuk arabayı ileri geri sürüyorsa, araba durdurulup ders verilmez; oyunun içine bir engel, bir sürpriz, bir karşılıklılık eklenir. Amaç, çocuğun kendiliğinden iletişim kurmasıdır.

Neden davranış listesi yerine ilişki?

Ödül karşılığı öğretilen bir davranış çoğu zaman öğretildiği ortama bağlı kalır. İletişim kurma kapasitesi büyütüldüğünde ise çocuk beceriyi, işine yaradığı için her ortamda kullanır. DIR/Floortime'ın hedefi bu ikincisidir: aktarılabilir, kendiliğinden ortaya çıkan iletişim.

Bir seans nasıl geçer?

• Çocuğun o günkü haline ve düzenleme durumuna bakılır; yorgun ya da aşırı uyarılmış bir çocukla aynı program yürütülmez.
• Çocuğun ilgisini çeken oyun ya da nesne üzerinden etkileşim başlatılır.
• Karşılıklı iletişim döngüleri uzatılmaya çalışılır: çocuk başlatır, karşılık verilir, çocuk yeniden yanıtlar.
• Duygusal ifade, ortak dikkat ve problem çözme oyunun içine yedirilir.
• Seans sonunda aileye, o hafta evde sürdürülebilecek somut ve kısa öneriler bırakılır.

Ailenin rolü

DIR/Floortime'da ailenin katılımı süsleme değil, yöntemin bir parçasıdır. Haftada bir-iki saatlik seans tek başına yeterli olmaz; asıl değişim, günlük yaşamın içindeki kısa ve sık etkileşimlerde olur.

Bu nedenle ailelere uygulaması kolay, günlük rutine sığan öneriler veriyorum. Günde on beş dakikalık düzenli, gerçek bir etkileşim; haftada bir yapılan uzun ve yorucu bir çalışmadan daha fazla ilerleme sağlıyor.

Neyi yapmıyorum

Açık olmakta fayda var: tanı koymak hekimin alanıdır. Otizm tanısı çocuk psikiyatristi ya da çocuk nöroloğu tarafından konur. Ben tanı koymam, ilaç önermem ve tıbbi tedavi yürütmem.

Yaptığım iş, tanı sürecinden bağımsız olarak çocuğun gelişimsel ve iletişimsel becerilerini desteklemektir. Tanı süreci devam eden ailelerin beklemesi gerekmez; erken başlanan çalışma her durumda avantajdır.