Kısa Cevap
Hiperaktivite, yaşa göre beklenenin belirgin üzerinde ve duruma uygun olmayan hareketliliktir. Hareketli çocuktan farkı, davranışın her ortamda sürmesi ve çocuğun günlük işlevini bozmasıdır: evde de, okulda da, oyun alanında da aynı tablo görülür ve en az altı aydır devam eder. Enerjiyi bastırmak değil, yapılandırılmış bir düzene yönlendirmek işe yarar. Tanıyı yalnızca hekim koyar.
Rakamlarla
Belirtiler
- Oturması gereken yerde sürekli kalkma
- Ellerin ve ayakların durmadan hareket etmesi, kıpırdanma
- Sanki motor takılmış gibi sürekli hareket hâlinde olma
- Aşırı ve durmaksızın konuşma
- Soru bitmeden cevap verme
- Sırasını bekleyememe, araya girme
- Sessiz oyun oynamakta zorlanma
Hareketli çocuktan farkı
- Süreklilik: Hiperaktivitede davranış evde de, okulda da, misafirlikte de sürer. Hareketli çocuk ortama göre kendini ayarlayabilir.
- İşlevsellik: Hiperaktivitede akademik başarı, arkadaşlık ilişkileri ve aile düzeni belirgin biçimde etkilenir.
- Süre: Belirtiler altı aydan uzun süredir vardır ve yaşa göre beklenenin üzerindedir.
- Yaş: Belirtilerin bir bölümü 12 yaşından önce başlamıştır.
Ev ve okulda işe yarayan düzenlemeler
- Hareketi yasaklamayın, planlayın. Ders arasında ayağa kalkmasına izin veren kısa görevler verin: silgiyi getir, tahtayı sil.
- Öğretmenle iş birliği yapın. Ön sıralarda, kapıdan ve pencereden uzak oturmak fark yaratır.
- Uzun işi bölün. 20 dakikalık ödev yerine üç ayrı 7 dakikalık blok.
- Fiziksel etkinlik ekleyin. Günde en az bir saat gerçek hareket, dikkat ve dürtü kontrolünü doğrudan destekler.
- Kuralları görünür yapın. Sözlü uyarı yerine duvarda asılı, resimli üç kısa kural.
- Olumluyu yakalayın. Uygun davranışı fark edip söylemek, olumsuzu uyarmaktan çok daha etkilidir.
Ne zaman hekime başvurulmalı?
Belirtiler birden fazla ortamda sürüyorsa, altı aydan uzun süredir varsa ve çocuğun okul başarısını, arkadaşlık ilişkilerini veya aile düzenini bozuyorsa çocuk ve ergen psikiyatristine başvurulmalıdır.
Tanı ve tedavi kararı hekime aittir. Eğitsel destek, tanıdan bağımsız olarak dikkat ve öz düzenleme becerilerini güçlendirmek için paralel yürütülür.
Sık sorulanlar
Hiperaktivite yaşla geçer mi?
Hareketlilik ergenlikle birlikte azalabilir; ancak dikkat ve düzenleme güçlükleri devam edebilir. Erken destek uzun vadeli farkı belirler.
Şeker hiperaktivite yapar mı?
Bilimsel çalışmalar şeker tüketimiyle hiperaktivite arasında doğrudan nedensel bir ilişki göstermemiştir.
Spor yeterli mi?
Spor çok değerlidir ama tek başına yeterli değildir. Öz düzenleme ve dikkat becerilerinin yapılandırılmış biçimde çalışılması gerekir.
Kaynaklar
Bu sayfadaki mevzuat atıfları ve sayısal veriler 16 Ağustos 2026 tarihinde birincil kaynaktan doğrulanmıştır.
Dokuz Eylül Üniversitesi Okul Öncesi Öğretmenliği mezunu. PREP, COGENT ve DIR/Floortime programlarını uygular. İstanbul Avrupa Yakası'nda çocuklarla kendi evlerinde birebir çalışır. Tanı koymaz; tanı ve tıbbi değerlendirme hekimin, dil ve konuşma terapisi dil ve konuşma terapistinin görevidir.
Son güncelleme: 16 Ağustos 2026