Dil ve
İletişim Gelişimi Desteği
Geç konuşan ve iletişim kurmakta zorlanan çocuklarda, konuşmanın önünü açan iletişim basamaklarını birebir çalışıyorum.
Kısa Bilgi
- Ne çalışılır
- Ortak dikkat, iletişim başlatma ve sürdürme, sıra alma, işaret etme, sözel olmayan iletişim
- Kimler için
- Geç konuşan, iletişim başlatmakta zorlanan, yönerge takibinde güçlük yaşayan çocuklar
- Çalışma biçimi
- Birebir, çocuğun evinde, oyun temelli
- Kapsam dışı
- Dil ve konuşma terapisi ile tanı — bunlar dil ve konuşma terapisti ve hekimin alanıdır
- İlk adım
- İşitme kontrolü ve uzman değerlendirmesi önerilir
- İletişim
- WhatsApp veya iletişim formu
Bu sayfa şu durumlar için
Çocuğunuzda aşağıdakilerden birini fark ettiyseniz doğru yerdesiniz:
- 2 yaşında hâlâ konuşmuyor ya da çok az kelimesi var
- İsteklerini söylemiyor, elimden çekip götürüyor
- Anlıyor ama konuşmuyor
- İletişimi kendiliğinden başlatmıyor
- İşaret etmiyor, gösterdiğim yere bakmıyor
- Adını söylediğimde dönüp bakmıyor
Önce dürüst bir sınır çizelim
Bu konuda net olmak istiyorum, çünkü aileler çoğu zaman yanlış kapıya yönlendiriliyor. Dil ve konuşma terapisi ayrı bir meslektir ve dil ve konuşma terapistleri tarafından yürütülür. Konuşma bozukluğu tanısı ise hekimin alanıdır.
Ben özel eğitim alanında uzman öğreticiyim. Konuşma terapisi yapmam, tanı koymam. Çocuğunuzda konuşma gecikmesi varsa ilk adım işitme kontrolü ve bir uzman değerlendirmesidir. Bunu atlamak zaman kaybettirir.
Peki özel eğitim burada ne yapar?
Konuşma, boşlukta ortaya çıkmaz. Altında bir iletişim zemini vardır: çocuğun karşısındakiyle ortak bir şeye bakabilmesi, iletişimi kendiliğinden başlatabilmesi, sıra alabilmesi, istediğini işaretle veya sesle belirtebilmesi.
Bu basamaklar oturmadan kelime çalışmak çoğu zaman sonuç vermez. Benim çalıştığım alan tam olarak burasıdır: konuşmanın önündeki iletişim zeminini güçlendirmek. Terapi alan çocuklarda bu çalışma süreci tamamlar; almayan çocuklarda ise zemini hazırlar.
Hangi beceriler çalışılır?
- Ortak dikkat: çocukla aynı şeye birlikte bakabilmek, dikkatini paylaşabilmek
- İletişim başlatma: çocuğun kendiliğinden bir istek veya paylaşım başlatması
- İletişim döngüsünü sürdürme: karşılıklı alışverişi bir adım daha uzatmak
- Sıra alma: oyunda ve etkileşimde sıranın karşılıklı geçmesi
- Sözel olmayan iletişim: işaret etme, jest, mimik, bakışla yönlendirme
- Yönerge takibi: tek ve çok basamaklı yönergeleri anlayıp uygulama
Çocuğum geç konuşuyor, ne zaman endişelenmeliyim?
Genel bir çerçeve vermek gerekirse: çocuğun yaşından beklenen kelime dağarcığına ulaşmaması, cümle kuramaması ya da anlama becerisinin de geride görünmesi değerlendirme gerektirir.
Ancak kritik olan tek başına kelime sayısı değildir. Anlama ve iletişim kurma isteği daha belirleyicidir. Az kelimesi olan ama iletişim kuran, işaret eden, göz teması kuran bir çocukla; kelimesi olup iletişim başlatmayan bir çocuk çok farklı tablolardır.
'Büyüyünce açılır' yaklaşımı bazı çocuklarda doğru çıkar, bazılarında değerli bir zamanın kaybedilmesine yol açar. Riski almak yerine değerlendirme yaptırmak her durumda daha güvenlidir; değerlendirme zarar vermez, beklemek verebilir.
Evde ne yapılabilir?
- Çocuğun ilgisini takip edin; kendi gündeminizi dayatmak yerine baktığı şeye katılın.
- İstediğini hemen vermeyin — küçük bir bekleme, iletişim başlatma fırsatı yaratır.
- Soru sormak yerine yorum yapın. 'Bu ne?' yerine 'Kırmızı araba geliyor' demek dili daha çok besler.
- Kendi cümlelerinizi kısaltın; çocuğun seviyesinin bir adım üstünde konuşun.
- Ekran süresini azaltın — dil, karşılıklı etkileşimde gelişir, tek yönlü izlemede değil.
Dil ve İletişim Gelişimi Hakkında Merak Edilenler
Geç konuşan çocuk hangi uzmana götürülmeli?
İlk adım genellikle çocuk doktoru ve işitme testidir; işitme sorunu en sık atlanan nedenlerden biridir. Ardından gerekirse çocuk nöroloğu veya çocuk psikiyatristi ile dil ve konuşma terapistine yönlendirme yapılır.
Özel eğitim desteği bu sürecin yerine geçmez, yanında yürür. İletişim zeminini güçlendiren çalışmalar, terapi sürecinin verimini artırır.
Bir çocuğun en geç kaç yaşına kadar konuşmaması normaldir?
Genel beklenti, çocuğun ilk kelimelerini 12 ay civarında söylemesi ve iki yaşına doğru iki kelimeli birleşimler kurmaya başlamasıdır. Bu aralıkta bireysel farklılıklar normaldir.
Ancak iki yaşında hiç kelime kullanmayan ya da anlamada da geride görünen bir çocuk için beklemek yerine değerlendirme önerilir. Kesin sınır koymak yerine, çocuğun bütün gelişim tablosuna bakmak doğrudur.
Konuşmuyor ama her şeyi anlıyor, sorun var mı?
Anlama becerisinin korunmuş olması olumlu bir işarettir ve genellikle daha iyi bir gidişata işaret eder. Yine de ifade edici dilin gecikmesi kendiliğinden çözülmeyebilir.
Bu tabloda iletişim başlatma ve sözel olmayan iletişim becerilerini çalışmak çoğu zaman hızlı ilerleme sağlar; çocuk zaten anlıyorsa, eksik olan ifade kanalıdır.
Özel eğitim ile dil ve konuşma terapisi arasındaki fark nedir?
Dil ve konuşma terapisi, sesletim, akıcılık ve dil bozukluklarına yönelik, dil ve konuşma terapistlerince yürütülen bir uygulamadır. Tanıya dayalı ve klinik bir alandır.
Özel eğitim ise öğrenme ve gelişim alanında çalışır: ortak dikkat, iletişim başlatma, sıra alma, yönerge takibi gibi becerileri geliştirir. İkisi rakip değil tamamlayıcıdır; birçok çocuk her ikisinden birlikte yararlanır.
Diğer sorular için tüm sık sorulan sorular bölümüne bakabilirsiniz.
Çocuğunuz İçin İlk Adımı Atın
Sorularınız için WhatsApp'tan yazabilir veya formu doldurabilirsiniz. En kısa sürede dönüş yapılır.