Kısa Cevap
Doğru ve güncel terim engellidir. 2013'te yürürlüğe giren 6462 sayılı Kanun'la mevzuattaki tüm “özürlü” ibareleri “engelli” olarak değiştirildi; “özürlü”, “sakat” ve “çürük” gibi ifadeler artık resmî dilde yer almaz. Arama motorlarında eski terim hâlâ kullanılıyor olabilir; ancak resmî yazışmada, raporda ve okul kayıtlarında engelli terimi geçerlidir.
Rakamlarla
Terimler nasıl değişti?
- Sakat: Eski mevzuatta yer alan, bugün kullanılmayan ifade.
- Özürlü: Uzun yıllar resmî belgelerde kullanıldı. 2013'te 6462 sayılı Kanun ile mevzuattaki tüm "özürlü" ifadeleri "engelli" olarak değiştirildi.
- Engelli: Bugünkü resmî ve doğru kullanım.
- Özel gereksinimli birey: Eğitim alanında tercih edilen ifade. Kişiyi eksikle değil, ihtiyaçla tanımlar.
Aileler ve arama motorları hâlâ eski terimleri kullanabiliyor; bu yüzden bu yazıyı hem doğru bilgi vermek hem de eski terimle arayan velilere ulaşmak için yazdım.
Neden "engel" kişide değil, ortamdadır?
Güncel yaklaşım engelliliği kişinin bir eksikliği olarak değil, kişinin özellikleriyle çevrenin uyumsuzluğu olarak tanımlar.
Tekerlekli sandalye kullanan biri rampası olan bir binada engelli değildir; merdivenli binada engellidir. Engel, binadadır.
Aynı mantık eğitimde de geçerlidir. Disleksili bir çocuk, sınav süresi uzatıldığında ve metin uygun biçimde sunulduğunda akranlarıyla aynı performansı gösterebilir. Engeli üreten, uyarlanmamış ortamdır.
Çocuğa nasıl hitap edilmeli?
- Önce kişi: "otizmli çocuk" yerine "otizmi olan çocuk" tercih edilir. Tanı, kimliğin tamamı değildir.
- Acıma dili kullanmayın: "zavallı", "hasta", "muzdarip" gibi ifadeler kaçınılmalıdır.
- Kahramanlaştırmayın: Sıradan bir şeyi başardığında abartılı övgü, farklılığı vurgular.
- Çocuğun yanında konuşmayın: Çocuklar duymadığınızı sandığınız her şeyi duyar ve kendileri hakkındaki tanımı oradan öğrenir.
- Ne yapamadığını değil, neye ihtiyacı olduğunu anlatın: "okuyamıyor" yerine "okurken sesli desteğe ihtiyacı var".
Peki resmî belgelerde ne yazıyor?
Sağlık raporlarında 18 yaş altı için ÇÖZGER (Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu), 18 yaş üstü için Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu düzenlenir.
Eğitim tarafında RAM raporlarında özel eğitim ihtiyacı olan birey ifadesi kullanılır.
Yani hem sağlık hem eğitim mevzuatında "özürlü" ifadesi artık kullanılmamaktadır.
Sık sorulanlar
Özürlü kelimesini kullanmak yanlış mı?
Resmî kullanımda yanlıştır ve rahatsız edici bulunabilir. Doğru kullanım engelli, eğitim alanında özel gereksinimli bireydir.
Özürlü eğitimi diye bir hizmet var mı?
Hizmetin güncel adı özel eğitimdir. Eski terimle aranan hizmet ile özel eğitim aynı şeyi ifade eder.
Engelli raporu ile ÇÖZGER aynı mı?
18 yaş altındaki çocuklar için engelli sağlık kurulu raporunun yerini ÇÖZGER almıştır. İşlevleri benzer, ölçütleri farklıdır.
Kaynaklar
- 6462 sayılı Kanun, 3/5/2013 tarihli ve 28636 sayılı Resmî Gazete
- Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği, 7/7/2018 tarihli ve 30471 sayılı Resmî Gazete
Bu sayfadaki mevzuat atıfları ve sayısal veriler 16 Ağustos 2026 tarihinde birincil kaynaktan doğrulanmıştır.
Dokuz Eylül Üniversitesi Okul Öncesi Öğretmenliği mezunu. PREP, COGENT ve DIR/Floortime programlarını uygular. İstanbul Avrupa Yakası'nda çocuklarla kendi evlerinde birebir çalışır. Tanı koymaz; tanı ve tıbbi değerlendirme hekimin, dil ve konuşma terapisi dil ve konuşma terapistinin görevidir.
Son güncelleme: 16 Ağustos 2026