Kısa Cevap
DIR/Floortime, çocuğun kendi ilgi alanı ve oyunu üzerinden gelişimini destekleyen ilişki temelli bir yaklaşımdır. Yetişkin çocuğa ne yapacağını söylemek yerine onun oyununa katılır, iletişim döngüleri açar ve her döngüde çocuğu bir adım ileriye davet eder. Çerçeveyi DIR kurar, uygulamayı Floortime yürütür; ilerleme, seansta kapatılan iletişim döngüsü sayısıyla izlenir. Özellikle otizm spektrumundaki ve gelişimsel farklılığı olan çocuklarda kullanılır.
Rakamlarla
DIR/Floortime nedir?
DIR/Floortime, çocuğun kendi ilgi alanı ve oyunu üzerinden gelişimini destekleyen ilişki temelli bir gelişimsel yaklaşımdır. Yetişkin çocuğa ne yapacağını söylemek yerine onun oyununa katılır, iletişim döngüleri açar ve her döngüde çocuğu bir adım ileriye davet eder.
Yaklaşım Dr. Stanley Greenspan ve Serena Wieder tarafından geliştirilmiştir; uluslararası sertifikasyonu Interdisciplinary Council on Development and Learning (ICDL) tarafından verilir. Ben bu yaklaşımı, PREP ve COGENT programlarının yanında, özellikle iletişim ve karşılıklı etkileşimin zayıf olduğu çocuklarda kullanıyorum. Hizmetin çerçevesi otizm ve DIR/Floortime desteği sayfasında.
DIR ile Floortime aynı şey mi?
Aynı şey değildir: DIR kuramsal çerçevenin, Floortime ise bu çerçevenin uygulama biçiminin adıdır.
DIR (Developmental, Individual-differences, Relationship-based) üç ayağı ifade eder: gelişimsel basamaklar, çocuğun bireysel duyusal ve düzenleyici farklılıkları ve ilişkiler. Floortime ise adını yetişkinin çocukla yerde, onun göz hizasında çalışmasından alır ve DIR çerçevesinin oyun içindeki uygulamasıdır.
Pratikte bu ayrımın önemi şudur: Floortime bir oyun tekniği değildir. Hangi hedefe hangi basamaktan çalışılacağını DIR çerçevesi belirler; Floortime bunu oyunun içinde yürütür.
İletişim döngüsü nedir ve neden merkezde?
İletişim döngüsü, çocuğun bir hamle yapması ve yetişkinin buna anlamlı bir karşılık vermesiyle tamamlanan alışveriş birimidir. Çocuk döngüyü açar, yetişkin kapatır ve yeni bir döngü başlar.
Floortime'ın ölçülebilir hedefi, seans başına kapatılan döngü sayısını artırmaktır. Otuz dakikada üç döngüden otuz döngüye çıkmak, "iletişimi gelişti" gibi belirsiz bir ifadeden çok daha somut ve izlenebilir bir ilerlemedir.
Bu yüzden bir Floortime seansı dışarıdan bakınca "ders yapılmıyor" gibi görünür. Yapılan iş iletişimin kendisidir ve akademik öğretim bu zemin kurulduktan sonra gelir. Öğretim sırasının neden böyle kurulduğunu otizmli çocuk eğitimi yazısında ayrıntılı anlattım.
Altı gelişimsel basamak nedir?
DIR çerçevesi gelişimi altı işlevsel duygusal gelişim basamağı üzerinden okur. Aşağıdaki tablo, ICDL'nin tanımladığı altı basamağı, tipik olarak ortaya çıktıkları dönemi ve çalışmadaki karşılıklarını gösterir.
| Basamak | Tipik ortaya çıkış | Neye benzer | Çalışmadaki hedef |
|---|---|---|---|
| 1. Düzenlenme ve dünyaya ilgi | 0–3 ay | Sakin kalabilme, sese ve görüntüye yönelme | Çocuğun öğrenmeye açık hâle geldiği duyusal ortamı bulmak |
| 2. İlişki kurma ve bağlanma | 2–7 ay | Bakım verenle sıcak bağ, karşılıklı keyif, gülümseme | Birlikte olmaktan keyif alınan anları çoğaltmak |
| 3. Amaçlı, çift yönlü iletişim | 3–10 ay | Jest, bakış ve seslerle döngü açıp kapatma | Kapatılan döngü sayısını artırmak |
| 4. Karmaşık iletişim ve ortak problem çözme | 9–18 ay | Arka arkaya birçok döngüyü sürdürme, birlikte çözüm arama | Kesintisiz döngü zincirini uzatmak |
| 5. Sembol kullanma ve fikir üretme | 18–48 ay | Hayali oyun, bardaktan içiyormuş gibi yapma | Oyuna senaryo ve rol katmak |
| 6. Mantıksal düşünme ve fikirler arasında köprü kurma | 3–4,5 yaş | Neden-sonuç kurma, "niçin" sorularına cevap | Fikirleri birbirine bağlayan konuşmayı sürdürmek |
Yaş aralıkları ICDL'nin belirttiği tipik ortaya çıkış dönemleridir; kesin norm değildir ve çocuktan çocuğa değişir. Çalışma, çocuğun kronolojik yaşından değil, bulunduğu basamaktan başlar ve basamak atlanmaz. Kaynak: ICDL, Functional Emotional Developmental Capacities.
Floortime evde nasıl uygulanır?
Floortime evde günde 20 dakikalık kesintisiz oturumlarla uygulanabilir. Aşağıdaki yedi adım, ailelere bıraktığım uygulama sırasıdır:
- Yere inin. Çocuğun göz hizasına gelin. Yükseklik farkı iletişimi baştan kapatır.
- İlgisini takip edin. O an neyle ilgileniyorsa oraya katılın. Arabaları sıralıyorsa sıraya siz de bir araba ekleyin.
- Yönlendirmeyin, davet edin. "Şunu yap" yerine merak uyandıran bir hamle yapın.
- Oyunu nazikçe engelleyin. Aradığı parçayı elinizde tutmak ona sizinle iletişim kurma nedeni verir. Bu sinirlendirmek değil, davet etmektir.
- Bekleyin. Bir hamleden sonra en az beş saniye susun. Boşluk doldurulmazsa çocuk doldurmaz.
- Duyguyu abartın. Ses tonu, mimik ve tempo, çocuğun dikkatini tutan asıl araçtır. Dikkatin nasıl uzatıldığını dikkat süresi nasıl uzatılır yazısında ayrıca ele aldım.
- Günde 20 dakika, her gün. Kesintisiz ve telefonsuz. Haftada bir kez bir saat, günde 20 dakikanın yerini tutmaz.
Kimler için uygun?
DIR/Floortime, iletişim ve karşılıklı etkileşimin zayıf olduğu her tabloda kullanılabilir. Yaygın kullanıldığı gruplar:
- Otizm spektrum bozukluğu tanısı olan çocuklar; erken dönem işaretlerini 0–3 yaş otizm belirtileri yazısında topladım.
- Gelişimsel gecikme gösteren, henüz tanı almamış çocuklar. Eğitsel çalışma için resmî rapor ön koşul değildir.
- Sosyal iletişim ve karşılıklı etkileşimde zorlanan çocuklar; bu alandaki hizmet kapsamı zihin kuramı ve sosyal beceriler sayfasında.
- Down sendromlu çocuklar; ortak dikkat ve taklit çalışmalarında iyi işler. Bu gruptaki öncelikler Down sendromu eğitim desteği yazısında.
- Duyusal farklılıkları nedeniyle masa başı çalışmalarda zorlanan çocuklar. Duyusal-motor ayağın eğitsel karşılığı bilişsel motor gelişim sayfasında.
Floortime konuşmayı başlatır mı?
Floortime doğrudan konuşma öğretmez; konuşmanın üzerine kurulduğu iletişim zeminini güçlendirir. Karşılıklı etkileşim arttıkça sözel dil için gereken temel oluşur, ancak bu bir konuşma terapisi değildir.
Konuşma gecikmesinde izlenmesi gereken sıra ayrıdır: önce işitme kontrolü, sonra dil ve konuşma terapisti değerlendirmesi. Bu sırayı geç konuşan çocuk yazısında ayrıntılı yazdım. Dil ve konuşma terapisi ayrı bir uzmanlık alanıdır ve ben bu hizmeti vermiyorum; eğitsel iletişim çalışmam terapinin yerine değil, yanında yürür. Bu çalışmanın kapsamı dil ve iletişim gelişimi sayfasında.
DIR/Floortime ile davranışçı yaklaşımlar arasındaki fark nedir?
Temel fark başlangıç noktasındadır: davranışçı yaklaşımlar hedef davranışı belirleyip küçük adımlara bölerek öğretir, DIR/Floortime ise çocuğun o anki ilgisinden başlayıp etkileşimi büyütür.
İkisi birbirinin rakibi değildir ve uygulamada çoğu zaman aynı çocukta birlikte kullanılır. Belirli bir becerinin adım adım öğretilmesi gerektiğinde yapılandırılmış çalışma, iletişim ve karşılıklılık zayıf olduğunda ilişki temelli çalışma öne çıkar. Hangi yaklaşımın ne kadar ağırlıkta olacağı çocuğun profiline göre belirlenir.
Zihin kuramı gibi ileri sosyal beceriler ise 5. ve 6. basamaklar kurulduktan sonra çalışılabilir hâle gelir; bu becerinin nasıl geliştiğini zihin kuramı nedir yazısında anlattım.
Ne sıklıkla ve nerede uygulanmalı?
Floortime'da belirleyici olan seans uzunluğu değil, sıklığıdır. Profesyonel seanslar genellikle 45–60 dakikadır; evde ise 20 dakikalık kısa ve günlük oturumlar, uzun ve seyrek oturumlardan daha iyi işler.
Çalışmalarımı çocuğun kendi evinde yürütüyorum. Nedeni şu: Floortime çocuğun kendi oyuncakları ve kendi rutini içinde uygulandığında veli süreci canlı görüyor ve hafta içinde aynı çalışmayı sürdürebiliyor. İlçe düzeyindeki çerçeveyi örneğin Bakırköy otizm eğitimi ve Kağıthane otizm eğitimi sayfalarında ayrıntılandırdım.
Sık sorulanlar
Floortime kaç yaşında başlanır?
Çalışma, çocuğun kronolojik yaşına değil bulunduğu gelişimsel basamağa göre planlanır ve erken dönemden itibaren uygulanabilir. Şüphe varsa tanıyı beklemek gerekmez; eğitsel çalışma için resmî rapor ön koşul değildir.
Seans süresi ne kadar olmalı?
Profesyonel seanslar genellikle 45–60 dakikadır. Evde ise 20 dakikalık kısa ve günlük oturumlar, uzun ve seyrek oturumlardan daha iyi işler; belirleyici olan süre değil sıklıktır.
Floortime konuşmayı başlatır mı?
Doğrudan konuşma öğretmez; konuşmanın üzerine kurulduğu iletişim zeminini güçlendirir. Konuşma gecikmesinde önce işitme kontrolü, sonra dil ve konuşma terapisti değerlendirmesi gerekir.
DIR ile Floortime aynı şey mi?
Aynı değildir. DIR kuramsal çerçevenin adıdır: gelişimsel basamaklar, bireysel duyusal farklılıklar ve ilişkiler. Floortime ise bu çerçevenin oyun içindeki uygulama biçimidir.
Altı basamak sırayla mı çalışılır?
Evet. Basamaklar birbirinin üzerine kurulur ve atlanmaz. Çalışma çocuğun bulunduğu basamaktan başlar; bir üst basamağa, alttaki oturmadan geçilmez.
Floortime ile davranışçı yöntem birlikte kullanılır mı?
Evet, uygulamada çoğu zaman birlikte kullanılır. Belirli bir beceri adım adım öğretilecekse yapılandırılmış çalışma, iletişim ve karşılıklılık zayıfsa ilişki temelli çalışma öne çıkar.
Kaynaklar
- ICDL – Functional Emotional Developmental Capacities (altı basamak ve tipik ortaya çıkış dönemleri)
- CDC – Data and Statistics on Autism Spectrum Disorder (ADDM Network, 2022 gözlem yılı)
Bu sayfadaki basamaklar ve yaş aralıkları 5 Eylül 2026 tarihinde birincil kaynaktan doğrulanmıştır. Yaş aralıkları göstergedir, kesin norm değildir.
Dokuz Eylül Üniversitesi Okul Öncesi Öğretmenliği mezunu. PREP, COGENT ve DIR/Floortime programlarını uygular. İstanbul Avrupa Yakası'nda çocuklarla kendi evlerinde birebir çalışır. Tanı koymaz; tanı ve tıbbi değerlendirme hekimin, dil ve konuşma terapisi dil ve konuşma terapistinin görevidir.
Son güncelleme: 5 Eylül 2026