Bakırköy'de Dil ve İletişim
Gelişimi Desteği
Bakırköy, yaklaşık 218 bin nüfusuyla çalıştığım yedi ilçenin en küçüğü; buna karşılık listelenen özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi sayısı 25. Bu sayfayı, merkez arzının görece bol olduğu bir ilçede evde yürütülen birebir iletişim çalışmasının hangi boşluğu doldurduğunu anlatmak için yazdım.
Kısa Cevap
Bakırköy'de iletişim gelişiminde zorlanan çocuklarla evde birebir eğitsel çalışma yürütüyorum; bu bir dil ve konuşma terapisi değildir. Ortak dikkat, iletişim başlatma, sıra alma, istekte bulunma ve sözel yönerge takibi çalışılır. Konuşmanın kendisine dönük terapi ve tanı, dil ve konuşma terapisti ile hekimin işidir. Telefon: 0537 513 83 98.
Çocuğum 3 yaşında konuşmuyor, ne yapmalıyım?
Üç yaşında konuşmayan bir çocukta izlenmesi gereken sıra şudur: önce işitme kontrolü, sonra dil ve konuşma terapisti değerlendirmesi, sonra eğitsel çalışma. Bu sıra keyfî değil; en sık atlanan neden işitmedir ve o atlandığında geri kalan her çalışma verimsiz kalır.
İkinci adım bir dil ve konuşma terapisti değerlendirmesidir. Dilin anlama ve ifade tarafını ölçen, sesletim ve akıcılık başlıklarına bakan taraf odur; ben bu ölçümleri yapmıyorum.
Eğitsel çalışma bu iki adımın yerine değil, yanında yürür. Bakırköy'de görüştüğüm ailelerin bir kısmı sırayı tersten kurmuş oluyor: aylarca kelime tekrarı yapılmış, işitmeye hiç bakılmamış. İzlenecek yolu geç konuşan çocuk rehberinde adım adım yazdım.
Dil ve konuşma terapisti mi, özel eğitim mi?
İkisi arasında seçim yapmanız gerekmiyor, çünkü ikisi farklı işler yapar. Dil ve konuşma terapisi klinik bir uygulamadır ve dil ve konuşma terapistleri yürütür; ben bu hizmeti vermiyorum.
Benim yaptığım iş eğitsel destektir: çocuğun iletişim kurma davranışını oyunun içinde büyütmek. Ortak dikkat, iletişim başlatma ve sürdürme, sıra alma, istekte bulunma, sözel yönerge takibi ve kelime dağarcığının oyun içinde desteklenmesi bu kapsama girer.
Artikülasyon, kekemelik, ses bozukluğu ve yutma güçlüğü ise dil ve konuşma terapistinin alanıdır; bu başlıklarda hizmet sunmam, yönlendirme yaparım. Mesleğin genel çerçevesini özel eğitim nedir yazısında tanımladım.
Bakırköy'de 25 merkez varken evde birebir ne ekliyor?
Bakırköy'de yaklaşık 218 bin kişiye 25 merkez düşüyor; yedi ilçe içinde arzın en bol olduğu yer burası. Merkez bulmak, çoğu komşu ilçeye göre kolay.
Evde birebir çalışmanın eklediği şey merkezin yerine geçmek değil, merkezde görülemeyeni görmek. İletişim davranışı en çok evde ortaya çıkıyor: çocuk suyu kimden istiyor, isteği reddedildiğinde ne yapıyor, kardeşiyle sıra kavgası nasıl geçiyor.
Örnek: seans odasında hiç işaret etmeyen bir çocuk, evde üst raftaki kutuyu göstermek için doğal olarak işaret edebiliyor. İlçedeki diğer başlıkları Bakırköy özel eğitim sayfasında topladım.
Ortak dikkat nedir, neden önce o çalışılıyor?
Ortak dikkat, çocuğun bir nesneye ya da olaya karşısındaki kişiyle aynı anda ve birlikte dikkat verebilmesidir. Bakışın nesneden yüze, yüzden nesneye gidip gelmesi bu becerinin en görünür işaretidir.
Önce onun çalışılmasının nedeni yapısal: kelime, ortak dikkat penceresi açıkken öğrenilir. Siz "top" derken çocuk topa bakmıyorsa o ses bir nesneye bağlanmaz, bu yüzden kelime listesiyle başlamak çoğu zaman zaman kaybı oluyor.
Dokuz Eylül Üniversitesi Okul Öncesi Öğretmenliği mezunu olmam tam burada işe yarıyor: ortak dikkat ve oyun içinde etkileşim, okul öncesi eğitiminin çekirdek konusudur ve 21 yıldır üzerinde çalıştığım zemin bu. Yaklaşımın adı DIR/Floortime; ayrıntısı DIR/Floortime nedir, nasıl uygulanır yazısında.
Yaşa göre iletişimde ne beklenir, ne uyarı sayılır?
| Yaş | Sık görülen beklenti | Değerlendirme gerektiren işaret |
|---|---|---|
| 12 ay | İsmine dönüp bakar, ilgisini işaretle paylaşır | İsmine tepki vermiyor, hiç işaret etmiyor |
| 18 ay | Tek kelimeyle istek belirtir, basit yönergeyi izler | Hiç kelime yok, gösterilen yere bakmıyor |
| 24 ay | İki kelimeyi birleştirmeye başlar | Kelime birleşimi yok ve anlama da geride |
| 36 ay | Kısa cümle kurar, aile dışında da anlaşılır | Cümle yok, yalnızca aile anlıyor |
| 48 ay | Yaşadığı olayı sırayla anlatır, sohbeti sürdürür | Sohbeti başlatmıyor, çoğunlukla tekrar ediyor |
Kaynak notu: bu tablo, alanda yaygın kullanılan gelişim izleme başlıklarının ve kendi uygulama pratiğimin özetidir; tek bir norm çalışmasına dayanan resmî bir ölçüt değildir. Aralıklar göstergedir, çocuktan çocuğa değişir ve tek bir satıra bakarak karar verilmez.
Tabloyu bir tarama listesi gibi kullanmayın. Pratikte en anlamlı ölçüt kelime sayısı değil, çocuğun iletişimi kendiliğinden başlatıp başlatmadığı oluyor.
Kelimesi var ama cümle kurmuyor, bu ne anlama gelir?
Kelimesi olup cümle kurmayan çocukta eksik olan çoğu zaman kelime dağarcığı değil, kelimeleri birleştirme ihtiyacı doğuran ortamdır. Tek kelime isteği karşılıyorsa çocuk ikinci kelimeyi kurmak için bir neden bulamaz.
Seansta bunu değiştirmenin yolu isteği kasten yarım karşılamak. Çocuk "su" dediğinde bardağı gösterip beklemek ya da azıcık vermek, ikinci kelime için alan açıyor. Bu bir dil bilgisi öğretimi değil, iletişim fırsatı üretme işi.
Cümle yapısının kendisinde yapısal bir sorun düşünülüyorsa o değerlendirme dil ve konuşma terapistine aittir. Ben ölçüm yapmam ve tanı koymam.
Papağan gibi tekrar ediyor, bu normal mi?
Duyduğunu olduğu gibi tekrar etme, yaklaşık iki-üç yaş bandında dil ediniminin normal bir parçası olabilir; bu yaştan sonra baskın ve tek iletişim biçimi hâline geldiğinde değerlendirme gerektirir. Tek başına bir tanı göstergesi değildir.
Pratikte önemli olan tekrarın ne işe yaradığı. Bazı çocukta tekrar bir iletişim girişimidir: cevabını bilmediği soruyu geri vererek etkileşimi ayakta tutuyordur. Bazı çocukta ise etkileşimden çıkma yoludur.
Yaptığım iş tekrarı yasaklamak değil, ona işlev kazandırmak; örneğin soruya iki seçenek eklemek. Erken dönem işaretlerinin çerçevesini otizmin 0-3 yaş erken belirtileri yazısında topladım; tanıyı yalnızca hekim koyar.
Bakırköy'de değerlendirme nereden başlar?
Eğitsel değerlendirmeyi Bakırköy Rehberlik ve Araştırma Merkezi yapar. Merkez Osmaniye Mahallesi'nde, İncirli Yolu Sokak'taki okul sitesinin dördüncü katında bulunuyor.
Bakırköy Rehberlik ve Araştırma Merkezi
- Semt
- Osmaniye Mahallesi / İncirli
- Adres
- Osmaniye Mah., İncirli Yolu Sk., Nefus Nakipoğlu Eğt. Uyg. Okul Sitesi No 18, 4. Kat
- Telefon
- 0212 572 55 91
- Ücret
- Eğitsel değerlendirme ücretsizdir
Bilgiler kurumun kendi MEB iletişim sayfasından alınmıştır. Merkez bağımsız bir binada değil, bir okul sitesinin içinde ve dördüncü katta; asansör durumunu önceden sormanızı öneririm. Randevu adımı MEB RAM Randevu Sistemi üzerinden yürütülür.
Ulaşım tarafında doğrulayabildiğim veri, M3 hattının Bakırköy Sahil, Özgürlük Meydanı, İncirli ve Haznedar istasyonlarının ilçe içinde olması; RAM'a en yakın olanı İncirli. Rapor benim çalışmam için ön koşul değil, süreç RAM raporu nasıl alınır yazısında.
Merkez seansı ile evdeki çalışma nasıl bölüşülür?
| Kanal | Bakırköy'deki karşılığı | Ağırlıklı hedef | Yürüten |
|---|---|---|---|
| Merkez seansı | İlçedeki 25 merkezden biri | Rapora bağlı destek eğitim programı | Merkez öğretmeni |
| Terapi seansı | Merkez bünyesinde ya da bağımsız klinikte | Dilin anlama ve ifade tarafı | Dil ve konuşma terapisti |
| Okul | Devam edilen okulun destek eğitim odası | Sınıf içi yönerge takibi | Okul rehberlik servisi |
| Evde birebir | Çocuğun kendi evi | Ortak dikkat, iletişim başlatma, istekte bulunma | Ramazan Güleryüz |
| Ev düzeni | Günlük rutinin içi | Fırsat yaratma, bekleme, yorumlama | Aile |
Tablo kanalların nasıl bölüşülebileceğini gösterir; bir çocukta hepsinin aynı anda yürümesi gerekmez. Hangisinin devrede olacağı değerlendirme görüşmesinden sonra belirlenir.
İş bölümünü yazılı kurmamın nedeni pratik: aynı beceri iki yerde çalışıldığında çocuk yoruluyor, farklı yerlerde çalışıldığında ilerleme hızlanıyor.
İstekte bulunmayı öğretmek nasıl oluyor?
İstekte bulunma, çocuğun ihtiyacını karşı tarafa yönelttiği ilk gerçek iletişim davranışıdır; elini tutup götürmekten işaret etmeye, oradan sese ve kelimeye doğru basamaklanır.
Çalışmanın mantığı ortamı kasten eksik kurmak. İstediği oyuncak görünür ama ulaşılamaz bir yerdedir, kutunun kapağı açılmaz, boya kalemlerinin biri eksik verilir. Her eksik bir istek fırsatıdır.
Basamak atlamıyorum. İşaret etmeyen bir çocuktan kelime beklemek yerine önce işareti kuruyorum, çünkü atlanan basamak sonradan geri dönüp tıkanıklık üretiyor. Karşılıklılık tarafındaki çalışmayı Bakırköy sosyal beceri eğitimi sayfasında ayrıca anlattım.
Hangi becerileri çalışıyorum, hangilerini çalışmıyorum?
Çalıştığım altı başlık şudur: ortak dikkat, iletişim başlatma ve sürdürme, sıra alma, istekte bulunma, sözel yönerge takibi ve kelime dağarcığının oyun içinde desteklenmesi. Hepsi eğitsel hedeflerdir.
Çalışmadığım başlıklar da net: artikülasyon, kekemelik, ses bozukluğu ve yutma güçlüğü. Bunlar dil ve konuşma terapistinin alanıdır. Tanı koymam, ilaç önermem, tedavi uygulamam.
Bu sınırı ilk görüşmede açıkça söylüyorum, çünkü ailelerin en çok zaman kaybettiği durum yanlış kapıyı çalmak.
Bakırköy'de ilerlemeyi neye bakarak izliyorum?
Dört somut göstergeye bakıyorum: on dakikalık oyunda çocuğun kendiliğinden başlattığı iletişim sayısı, karşılıklı alışverişin kaç sıra sürdüğü, isteğini hangi kanalla belirttiği ve kaç basamaklı yönergeyi tek seferde izlediği.
Bu dört sayıyı her seansta not alıyorum, altı-sekiz haftada bir aileyle karşılaştırıyoruz. Hedefler "konuşsun" gibi değil, "oyuncağı isterken elimi çekmek yerine işaret edebilsin" gibi yazılıyor. Süre garantisi vermiyorum, yüzde söylemiyorum; ölçtüğüm şey ilerlemenin yönü.
Bakırköy'de ayrıca hangi sayfalara bakmalısınız?
İletişim tarafındaki soru tek başına gelmiyor; aileler aynı görüşmede birkaç başlık daha soruyor.
Hizmetin ilçeden bağımsız genel çerçevesi dil ve iletişim gelişimi sayfasında. Otizm şüphesi ya da tanısı varsa Bakırköy otizm eğitimi, okumaya geçiş dönemindeyseniz Bakırköy okuma-yazma öğretimi, okuma güçlüğü şüphesi varsa Bakırköy disleksi desteği sayfası daha yakın duruyor.
Harf karışıklığının ne zaman anlamlı olduğunu b ve d harflerini karıştırıyor yazısında açıkladım. Kalem tutuşu ve ince motor tarafı için Bakırköy motor gelişim desteği, komşu ilçedeki karşılığı için Zeytinburnu dil ve iletişim desteği sayfasına bakabilirsiniz.
Bakırköy'den Gelen Dil ve İletişim Soruları
Bakırköy'de 25 merkez var, sizin çalışmanız neden ayrıca gerekli?
Gerekli demiyorum; bazı çocukta merkez seansı tek başına yeterli oluyor. Bakırköy'de merkez arzı görece bol olduğu için sıra bekleme sorunu da komşu ilçelere göre daha az yaşanıyor.
Evde birebir çalışmanın ayrıca değer kattığı durum şu: iletişim davranışı seans odasında değil günlük hayatın içinde ortaya çıkan çocuklar. Kararı değerlendirme görüşmesinde birlikte veriyoruz.
İncirli'deki Bakırköy RAM'a randevu nasıl alınır?
Randevu e-Devlet üzerindeki MEB RAM Randevu Sistemi'nden alınıyor; okulun rehberlik servisinden alınan eğitsel değerlendirme isteği formu genellikle ilk adım oluyor.
Merkez Osmaniye Mahallesi'nde, İncirli Yolu Sokak'taki okul sitesinin dördüncü katında ve kurumun yayımladığı telefon 0212 572 55 91. Bu adımların hiçbirini ben yürütmüyorum; katkım, görüşmeye götüreceğiniz gözlem notunu birlikte hazırlamak oluyor.
Bakırköy'ün hangi semtlerine geliyorsunuz?
İlçe içinde geleceğim adresi telefonda netleştiriyoruz; yol süresini seans planına dahil ettiğim için semt bilgisini önceden almam gerekiyor.
Sayfada semt semt bir liste vermiyorum, çünkü Bakırköy'ün mahalle listesini resmî kaynaktan teyit etmiş değilim. Doğrulayabildiğim iki yer adı, RAM'ın bulunduğu Osmaniye Mahallesi ve M3 hattındaki İncirli.
Çocuğum dil ve konuşma terapistine gidiyor, ikisi birlikte yürür mü?
Yürür ve çoğu çocukta birlikte yürümesi daha iyi sonuç veriyor. İkisi aynı işi yapmıyor: terapist dilin kendisiyle, ben iletişim davranışıyla çalışıyorum.
Tek koşulum hedeflerin çakışmaması. Ailenin izniyle terapistin çalıştığı hedefleri öğreniyorum ve kendi planımı onun üstüne kuruyorum; aynı beceriyi iki yerde tekrarlamıyorum.
RAM raporu olmadan başlanabilir mi?
Başlanabilir. Benimle birebir çalışmak için rapor ön koşul değil.
Rapor, devletin ücretsiz destek eğitim hakkı ve okuldaki düzenlemeler için gerekli; bu iki başlık için başvuruyu geciktirmemenizi öneriyorum. Bakırköy'de rapor süreci sürerken evdeki çalışma paralel yürüyebilir.
Dil ve konuşma terapisi veriyor musunuz?
Hayır. Dil ve konuşma terapisi ayrı bir meslektir ve dil ve konuşma terapistleri tarafından yürütülür; ben özel eğitim alanında uzman öğreticiyim.
Artikülasyon, kekemelik, ses bozukluğu ve yutma güçlüğü gibi başlıklarda hizmet sunmam, yönlendirme yaparım. Benim alanım iletişim davranışının eğitsel olarak desteklenmesi.
Kaç seansta konuşmaya başlar?
Bu soruya sayı veren birine güvenmeyin; ben vermiyorum. Konuşmanın ne zaman çıkacağı çocuğun anlama düzeyine, iletişim kurma isteğine ve varsa eşlik eden tabloya bağlı.
Verebildiğim şey şu: altı-sekiz haftada bir yazılı ölçüm ve o ölçümde iletişim başlatma sayısının yönü. Yön yukarıysa devam ediyoruz, değilse planı değiştiriyoruz.
Bakırköy'de Sıralamayı Doğru Kuralım
Çocuğunuzun yaşını, kaç kelimesi olduğunu, işitme kontrolünün yapılıp yapılmadığını ve varsa aldığı destekleri yazın; hangi adımın önce geldiğini birlikte netleştirelim.