Kısa Cevap
ÇÖZGER raporu, 18 yaş altındaki çocuklar için yetkili devlet hastanelerince düzenlenen ve çocuğun özel gereksinim düzeyini belirten resmî sağlık raporudur. Eski engelli sağlık kurulu raporunun yerini almıştır. Yüzde yerine yedi kademeli bir gereksinim düzeyi yazar; eğitim, sağlık ve sosyal haklara erişimde bu belge kullanılır ve devlet hastanelerinde ücretsizdir.
Rakamlarla
ÇÖZGER raporu nedir?
ÇÖZGER, "Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu" ifadesinin kısaltmasıdır ve 18 yaşını doldurmamış çocukların özel gereksinim düzeyini belirleyen sağlık raporudur. Dayanağı, 20 Şubat 2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik'tir.
Eski sistemden en önemli farkı, çocuğa bir "engel yüzdesi" biçilmemesidir. ÇÖZGER, çocuğun günlük yaşamda ne kadar desteğe ihtiyaç duyduğunu ölçer ve bunu yedi kademeli bir düzey ölçeğiyle ifade eder. Ölçülen şey kayıp değil, gereksinimdir.
Rapor bir tanı belgesi değildir; tanı ilgili branş hekimleri tarafından konur, ÇÖZGER ise bu tanının doğurduğu gereksinim düzeyini kayda geçirir. Kavram karışıklığının bir başka yönünü, "özürlü" ve "engelli" terimlerinin resmî dildeki değişimini özürlü mü engelli mi yazısında ele aldım.
ÇÖZGER raporu ne işe yarar?
ÇÖZGER raporu, çocuğun eğitim, sağlık ve sosyal haklardan yararlanabilmesi için gereken kapıyı açar; eğitim tarafındaki hakların çoğunda ilk basamak bu belgedir.
- Rehberlik ve Araştırma Merkezi'nde eğitsel değerlendirme sürecinin başlatılması
- Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde devlet destekli ücretsiz seanslar
- Kaynaştırma öğrencisi statüsü ve okul içinde destek eğitim odası hakkı
- Evde bakım yardımı ve diğer sosyal destekler (gereksinim düzeyine göre)
- Ulaşım, vergi ve bazı kurumsal muafiyetler
- Okulda Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) ve sınav uyarlamalarına giden sürecin başlatılması
Hakların okuldaki karşılığının nasıl istendiğini kaynaştırma eğitimi nedir yazısında, ek gereksinimi olan çocukların eğitim süreçlerine dair genel çerçeveyi ise engelli çocuk eğitimi yazısında topladım.
ÇÖZGER raporu nereden alınır?
ÇÖZGER raporu, Sağlık Bakanlığı'nca yetkilendirilmiş sağlık kurum ve kuruluşlarından alınır; her hastane bu raporu düzenleyemez. Yönetmelik, yetkili hastaneler ile itiraz hâlinde başvurulacak hakem hastanelerin Sağlık Bakanlığı tarafından belirleneceğini söyler.
Yetkili hastane listesini İl Sağlık Müdürlüğü'nden ya da MHRS randevu sistemi üzerinden öğrenebilirsiniz. Yetkisiz bir kurumdan alınan rapor kabul edilmez; bu yüzden randevu almadan önce hastanenin ÇÖZGER düzenleme yetkisi olduğunu teyit etmek, en çok zaman kazandıran adımdır.
Başvuru genellikle hastanenin sağlık kurulu birimine yapılır. Bazı hastanelerde önce ilgili poliklinikten yönlendirme istenir; işleyiş hastaneden hastaneye değişebildiği için başvuru öncesi telefonla sormakta fayda var.
ÇÖZGER raporu nasıl alınır? Adım adım süreç
Süreç, yetkili hastaneye başvuruyla başlar ve kurul kararıyla biter. Aşağıdaki sıra, ailelerin en az tekrar muayeneyle sonuca ulaştığı işleyiştir.
- 1. Yetkili hastaneyi belirleyin. ÇÖZGER düzenleme yetkisi olan devlet hastanesini İl Sağlık Müdürlüğü ya da MHRS üzerinden teyit edin.
- 2. Sağlık kurulu birimine başvurun. Bazı hastanelerde önce ilgili poliklinikten yönlendirme alınması istenir.
- 3. Branş muayenelerini tamamlayın. Çocuk, gereksinim alanına göre çocuk psikiyatrisi, çocuk nörolojisi, KBB, göz gibi ilgili branşlarda değerlendirilir.
- 4. İstenen tetkikleri yaptırın. Bu adım birkaç randevuya yayılabilir; süre hastanenin yoğunluğuna göre değişir.
- 5. Kurul kararını bekleyin. Kurul toplanır ve rapor, gereksinim düzeyini belirten ifadeyle düzenlenir.
- 6. Rapor çıktıktan sonra RAM'a başvurun. Eğitsel değerlendirme için sıradaki durak Rehberlik ve Araştırma Merkezi'dir.
Sürecin ikinci yarısını, yani okul tarafındaki eğitsel değerlendirmeyi RAM raporu nasıl alınır yazısında ayrı ayrı anlattım. İki süreç birbirinin yerine geçmez; sırayla yürür.
Yazdırılabilir kontrol listesi
Yanınıza alacaklarınız, doğru sıralama ve sık yapılan hatalar — tek sayfa A4. Yazdırıp randevuya götürün. Ücretsiz, kayıt gerekmez.
Raporda yazan gereksinim düzeyi ne anlama geliyor?
ÇÖZGER, eski sistemdeki gibi tek bir "engel yüzdesi" vermez. Çocuğun gereksinim düzeyini yedi kademeden biriyle belirtir. Raporunuzda göreceğiniz kısaltmaların karşılığı şudur:
| Düzey | Kısaltma / ifade | Aralık |
|---|---|---|
| 1 | Özel gereksinimi vardır (ÖGV) | %20–39 |
| 2 | Hafif düzeyde ÖGV | %40–49 |
| 3 | Orta düzeyde ÖGV | %50–59 |
| 4 | İleri düzeyde ÖGV | %60–69 |
| 5 | Çok ileri düzeyde ÖGV | %70–79 |
| 6 | Belirgin özel gereksinimi vardır (BÖGV) | %80–89 |
| 7 | Özel koşul gereksinimi vardır (ÖKGV) | %90–99 |
Düzey, çocuğun alacağı sosyal hakların kapsamını belirler. Eğitim tarafındaki haklar (destek eğitim odası, BEP, ücretsiz seans) için belirleyici olan ise RAM'ın eğitsel değerlendirmesidir — yüksek düzey şart değildir.
Velilerin en çok yanıldığı nokta burası: düşük bir düzey, çocuğun eğitim desteği alamayacağı anlamına gelmez. Düzey sosyal yardımların kapsamını etkiler; okuldaki düzenlemeleri ve özel eğitim desteğini ise eğitsel değerlendirme belirler.
ÇÖZGER ile RAM raporu arasındaki fark nedir?
Bu iki belge sürekli karıştırılıyor. Kısaca: ÇÖZGER sağlık tarafı, RAM eğitim tarafıdır ve çoğu ailenin ikisine birden ihtiyacı olur. Sıralama da önemlidir — önce ÇÖZGER, sonra RAM.
| ÇÖZGER | RAM raporu | |
|---|---|---|
| Kurum | Yetkili devlet hastanesi (Sağlık Bakanlığı) | İlçe Rehberlik ve Araştırma Merkezi (MEB) |
| Değerlendiren | Hastane sağlık kurulu, ilgili branş hekimleri | Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu |
| Ölçtüğü şey | Sağlık kaynaklı özel gereksinim düzeyi | Okulda ihtiyaç duyulan eğitsel destek |
| Sağladığı haklar | Ücretsiz destek eğitim hakkı, sosyal yardımlar, vergi ve ulaşım muafiyetleri | Destek eğitim odası, BEP, sınav düzenlemeleri, kaynaştırma statüsü |
| Sıra | Önce alınır | ÇÖZGER sonrası başvurulur |
| Ücret | Ücretsiz | Ücretsiz |
ÇÖZGER raporu kimlere verilir?
ÇÖZGER raporu, 18 yaşını doldurmamış ve sağlık durumu nedeniyle yaşıtlarına göre ek desteğe ihtiyaç duyan her çocuğa düzenlenebilir; belirli bir tanı listesiyle sınırlı değildir.
Uygulamada en sık başvurulan alanlar otizm spektrum bozukluğu, zihinsel yetersizlik, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, özgül öğrenme güçlüğü, işitme ve görme yetersizliği, süreğen hastalıklar ve nörolojik tablolardır. Gelişimsel farklılıkların eğitim tarafındaki karşılığını örneğin Down sendromu eğitim desteği yazısında ayrı ele aldım.
Belirleyici olan tanının adı değil, çocuğun günlük yaşamda ihtiyaç duyduğu destek miktarıdır. Bu yüzden aynı tanıyı taşıyan iki çocuk farklı gereksinim düzeyi alabilir.
Randevuya yanınıza neler almalısınız?
Belge eksikliği, sürecin en sık uzama sebebidir. Aşağıdakileri tek bir dosyada toplayıp randevuya öyle gitmek, tekrar muayene ihtimalini belirgin biçimde azaltır.
- Çocuğun ve velinin kimlik belgesi
- Varsa önceki tanı ve tedavi belgeleri, epikrizler
- Varsa okul rehberlik servisi gözlem raporu
- Kullanılan ilaçların listesi
- Randevu belgesi
- Varsa daha önce alınmış RAM eğitsel değerlendirme raporu
ÇÖZGER raporuna nasıl itiraz edilir?
Rapora itiraz, raporun tebliğ edildiği tarihten itibaren 30 gün içinde yapılır. Bu süre kişisel itirazlar için geçerlidir; kurumların itirazında süre sınırı bulunmaz.
İtiraz üzerine dosya il sağlık müdürlüğünce değerlendirilir ve gerekirse farklı bir yetkili hastaneye sevk yapılır. İki raporun sonucu birbirinden farklı çıkarsa dosya hakem hastaneye gönderilir; hakem hastanenin kararı kesindir.
İtiraz hakkını bilmemek, ailelerin en çok hak kaybettiği noktalardan biri. Rapor elinize geçtiğinde düzeyin çocuğun gerçek durumunu yansıtıp yansıtmadığını değerlendirin ve gerekiyorsa süreyi kaçırmadan itiraz edin.
ÇÖZGER raporu kaç yıl geçerli?
ÇÖZGER raporu süreli ya da sürekli olarak düzenlenebilir; hangisinin verileceğini çocuğun durumu belirler. Tedavi, cerrahi ya da rehabilitasyonla değişme ihtimali olan tablolarda süreli, durağan ya da ilerleyici tablolarda sürekli rapor düzenlenir.
Süreli raporlarda süre dolduğunda haklar da durur; bu yüzden yenileme başvurusunu süre bitiminden önce yapmak gerekir. Sürekli raporlarda ise yenileme gerekmez.
Her durumda rapor, çocuk 18 yaşını doldurduğunda geçerliliğini yitirir. 18 yaşına üç aydan az kalmış çocuklar için erişkinlere yönelik engellilik sağlık kurulu raporu süreci ayrı bir yönetmeliğe göre işler.
ÇÖZGER raporu ileride çocuğun karşısına çıkar mı?
ÇÖZGER raporu, çocuğun sicilinde kalıcı bir kayıt oluşturan bir belge değildir; sağlık verileri özel nitelikli kişisel veri olarak korunur ve rapor 18 yaşında geçerliliğini yitirir.
Ailelerin bu soruyu sormasının nedenini anlıyorum: kaygı, çocuğun ileride "engelli" olarak etiketlenmesi. Pratikte gördüğüm tablo tersi yönde işliyor — rapor alınmadığı için destek gecikiyor ve asıl geri dönülmesi zor olan şey, kazanılabilecek yılların kaybedilmesi oluyor.
Yine de karar ailenindir. Somut bir hukuki sonuç merak ediliyorsa, bunu genel bir yazıdan değil, ilgili kurumdan yazılı olarak teyit etmek doğru olur.
Sık yapılan hatalar
- Geç başlatmak. Süreçteki en uzun adım budur; RAM randevusundan önce başlatılmalıdır.
- Çocuğun iyi olduğu günü seçmek. Değerlendirme çocuğun tipik hâlini yansıtmalıdır; abartmak da eksik göstermek de doğru sonucu engeller.
- Belge eksikliği. Eldeki tüm raporları götürmek, gereksiz tekrar muayeneleri önler.
- Süreyi takip etmemek. Süreli rapor bittiğinde tüm haklar durur; yenileme için erken başvurun.
- İtiraz hakkını bilmemek. Kişisel itiraz süresi 30 gündür; kaçırıldığında yeniden değerlendirme için baştan başvurmak gerekir.
- Rapor çıkana kadar eğitimi beklemek. Eğitsel çalışma için rapor ön koşul değildir; bekleme dönemi disleksi ve özel öğrenme güçlüğü gibi alanlarda boş geçirilmemelidir.
Süreci yürütürken ailelere yaptığım katkı rapor almak değil; randevuya götürecekleri gözlem notunu birlikte hazırlamak ve rapor beklenirken eğitsel çalışmayı başlatmak oluyor. Otizm tarafında izlenen yolu otizmli çocuk nasıl eğitilir yazısında, ilişki temelli çalışmanın çerçevesini otizm ve DIR/Floortime desteği sayfasında, İstanbul Avrupa Yakası'ndaki ilçe kapsamını ise Bakırköy özel eğitim sayfasında bulabilirsiniz.
Sık sorulanlar
ÇÖZGER raporu ücretli mi?
Devlet hastanelerinde ücretsizdir. Rapor için ayrıca bir ücret ödenmez; istenen tetkikler de sosyal güvenlik kapsamında yürütülür.
Kaç yaşına kadar ÇÖZGER alınır?
18 yaşına kadar ÇÖZGER düzenlenir. 18 yaşından sonra erişkinlere yönelik engellilik sağlık kurulu raporu sürecine geçilir; bu süreç ayrı bir yönetmelikle düzenlenmiştir.
ÇÖZGER raporu kaç yıl geçerli?
Gereksinim durumuna göre süreli veya sürekli düzenlenebilir. Süreli raporlarda süre bitiminden önce yenileme başvurusu yapılmalıdır; her durumda rapor 18 yaşında geçerliliğini yitirir.
ÇÖZGER raporu nereden alınır?
Sağlık Bakanlığı'nca yetkilendirilmiş devlet hastanelerinden alınır. Yetkili hastane listesini İl Sağlık Müdürlüğü'nden veya MHRS üzerinden öğrenebilirsiniz; yetkisiz kurumdan alınan rapor kabul edilmez.
ÇÖZGER olmadan RAM raporu alınabilir mi?
Uygulamada eğitsel değerlendirme süreci sağlık raporuyla birlikte yürütülür ve önce ÇÖZGER alınması istenir. İşleyiş ilçeden ilçeye küçük farklar gösterebildiği için kendi Rehberlik ve Araştırma Merkezinizden teyit almanız en doğrusu.
Rapora itiraz etmek istiyorum, süre ne kadar?
Kişisel itiraz süresi, raporun tebliğinden itibaren 30 gündür. İtiraz sonucunda farklı bir hastaneye sevk yapılabilir; iki rapor çelişirse dosya hakem hastaneye gider ve hakem hastanenin kararı kesindir.
Raporda düşük düzey çıktı, eğitim desteği alamaz mıyız?
Alabilirsiniz. Gereksinim düzeyi sosyal yardımların kapsamını etkiler; okuldaki düzenlemeler ve ücretsiz destek eğitim hakkı ise RAM'ın eğitsel değerlendirmesine bağlıdır.
Kaynaklar
- Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik, 20/2/2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete
- Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği, 7/7/2018 tarihli ve 30471 sayılı Resmî Gazete
- Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (itiraz süresi, hakem hastane, süreli/sürekli rapor)
Bu sayfadaki mevzuat atıfları ve sayısal veriler 5 Eylül 2026 tarihinde birincil kaynaktan doğrulanmıştır.
Dokuz Eylül Üniversitesi Okul Öncesi Öğretmenliği mezunu. PREP, COGENT ve DIR/Floortime programlarını uygular. İstanbul Avrupa Yakası'nda çocuklarla kendi evlerinde birebir çalışır. Tanı koymaz; tanı ve tıbbi değerlendirme hekimin, dil ve konuşma terapisi dil ve konuşma terapistinin görevidir.
Son güncelleme: 5 Eylül 2026