Kağıthane'de Dikkat Çalışmaları ve
COGENT Programının İşleyişi

Dikkat tek bir beceri midir?

Hayır. Dikkat, eğitsel çalışma açısından en az dört ayrı bileşene bölünür ve bir çocuk bunların birinde zorlanırken diğerinde hiç zorlanmayabilir. Çalışma planı bu ayrıma göre kurulur.

Tablo eğitsel planlama içindir; bileşenler klinik bir sınıflandırma değil, çalışmayı yönlendiren bir ayrımdır.

Değerlendirme görüşmesinde yaptığım ilk iş bu dört bileşenden hangisinin öne çıktığını belirlemek. Plan bundan sonra yazılıyor, çünkü dördü için yapılacak çalışmalar birbirinden farklı.

COGENT seansında basamak basamak ne yapılıyor?

Bir COGENT bölümü üç basamakta ilerler ve sıra her zaman aynıdır: görev, sözelleştirme, aktarım. Bu üçlünün sırası bozulduğunda program kendi mantığını kaybediyor.

Birinci basamak görev: çocuk bir dizi görevle çalışır — bir örüntüyü tamamlar, bir sıralamayı hatırlar, karışık verilen adımları doğru sıraya koyar, bir dizi uyaran içinden hedefi seçer. Görevin içeriği okul konusuyla ilgisiz görünür ve bu bilinçlidir.

İkinci basamak sözelleştirme: "Bunu nasıl buldun?" ve "bir dahaki sefere daha kolay olması için ne yapabilirsin?" soruları sorulur. Çocuk kendi stratejisini anlatır. Programın en çok atlanan ve en çok işe yarayan bileşeni bu.

Üçüncü basamak aktarım: aynı strateji bu kez gerçek bir iş üzerinde tekrarlanır. Az önce örüntüyle çalışılan sıralama becerisi, bu kez çantayı hazırlama ya da üç adımlı bir ödevi sıraya koyma işinde kullanılır.

Çalışma belleği nedir, nasıl çalıştırılır?

Çalışma belleği, bir işi yürütürken gereken bilgiyi kısa süre zihinde tutup aynı anda onunla işlem yapabilme kapasitesidir. Dikkatten ayrı bir beceridir ama dikkatle iç içe çalışır.

Çalıştırma iddiam kapasiteyi büyütmek değil; bunu net söylemem gerekiyor. Yaptığım şey, mevcut kapasitenin daha verimli kullanılmasını sağlayan stratejiler kurmak: yönergeyi kendine tekrarlatmak, adımları görünür kılmak, ara ürünü kâğıda düşürmek, uzun işi parçalara bölmek.

Bu stratejilerin her biri seans içinde tek tek öğretiliyor ve sonra gerçek bir işe taşınıyor. Strateji öğretilmeden yapılan tekrar, yalnızca aynı zorluğu tekrar yaşatıyor.

COGENT her çocuğa uygun mu?

Hayır. Programın uygun olduğu profil, dikkat ve iş düzeni tarafındaki zorluğun bilişsel süreçlerde göründüğü çocuklardır. Tablo başka bir yerden geliyorsa program yanlış araç olur.

Uygun olmadığı durumları açıkça yazayım. Görme ya da işitme tarafında değerlendirilmemiş bir durum varsa önce hekime gidilir. Okuma güçlüğü baskınsa çalışmanın ağırlığı oraya kayar ve Kağıthane disleksi desteği sayfasındaki plan devreye girer. Uyku düzeninde belirgin bir bozulma varsa önce o konuşulur.

Bu kararı değerlendirme görüşmesinde veriyorum ve gerekçesini yazılı olarak paylaşıyorum. Uygun görmediğim bir çocukta programı "deneyelim" diye başlatmıyorum.

DEHB tanısı olmadan bu program uygulanır mı?

Uygulanır. COGENT bir tanının uzantısı değil, bilişsel becerileri hedefleyen bir eğitim programıdır; uygunluk kararı tanıya değil, çocuğun profiline bakılarak verilir.

DEHB tanısını koyma yetkisi yalnızca çocuk ve ergen ruh sağlığı hekimindedir. Ben tanı koymam, mevcut tanıyı yorumlamam, ilaç ve tıbbi tedavi konusunda hiçbir görüş bildirmem.

Tanınız olsa da olmasa da eğitsel çalışma ayrı bir iştir ve kendi ölçütleriyle yürür. Hareketliliğin dikkatten nerede ayrıldığını hiperaktivite nedir yazısında, belirtilerin genel çerçevesini dikkat dağınıklığı belirtileri ve eğitimi yazısında açıkladım.

İlerlemeyi neye bakarak ölçüyorum?

Dört sayısal göstergeye bakıyorum: işe başlamak için gereken yönerge sayısı, kesintisiz blok süresi, blok içindeki kalkma sayısı ve başlanan işin bitirilme oranı.

COGENT tarafında ayrıca beşinci bir gösterge var: çocuğun kendi stratejisini anlatabilme düzeyi. "Nasıl yaptın?" sorusuna "bilmiyorum" yerine "önce hepsini saydım" diyebilen bir çocuk, sayısal göstergeler kıpırdamadan önce ilerlemeye başlamış oluyor.

Ölçümler sekiz haftada bir yazılı olarak karşılaştırılıyor. Hedefler "daha dikkatli olsun" gibi değil, "üç adımlı yönergeyi tek seferde uygulayabilsin" gibi yazılıyor.