Mecidiyeköy'de Sosyal Beceri Eğitimi ve
Akran Ortamı Planı
Mecidiyeköy'de çalıştığım ailelerin çoğu tam zamanlı çalışıyor ve bunun sosyal beceri tarafında özel bir sonucu var: çocuk hafta içi neredeyse hiç serbest akran ortamına giremiyor. Bu sayfayı o boşluğun nasıl doldurulacağı üzerine kurdum.
Kısa Cevap
Mecidiyeköy'de sosyal beceri eğitimini çalışan ailelerin takvimine göre planlıyorum; beceri hafta içi akşam seanslarında kuruluyor, hafta sonunda planlanmış akran buluşmalarına aktarılıyor. Tanı koymam; otizm tanısı hekimin işidir. Şişli Rehberlik ve Araştırma Merkezi fiziksel olarak Fulya Mahallesi'nde. Telefon: 0537 513 83 98.
Çocuğum arkadaş edinemiyor, çalıştığımız için mi?
Çalışan ebeveyn olmak arkadaş edinememenin nedeni değildir; ancak serbest akran ortamına girme sıklığını düşürdüğü için beceri kurulsa bile pekişmesini geciktirebilir.
Bunu şuradan ayırt ediyorum: çocuk fırsat bulduğunda oyuna katılabiliyorsa mesele fırsat sayısıdır ve çözüm planlamadadır. Fırsat bulduğu hâlde katılamıyorsa mesele becerinin kendisidir ve çözüm öğretimdedir.
İki tabloda da yapılan iş farklı. Birincisinde takvim düzenliyoruz, ikincisinde beceri öğretiyoruz. Ayrımı ilk iki hafta içinde ölçerek yapıyorum.
Hafta içi akran fırsatı azsa ne yapılabilir?
| Zaman | Ortam | Ne çalışılır | Kim yürütür |
|---|---|---|---|
| Hafta içi teneffüs | Okul bahçesi | Oyuna katılma cümlesi | Sınıf öğretmeni gözlemler |
| Hafta içi akşam | Ev | Beceri öğretimi ve senaryo çalışması | Ramazan Güleryüz |
| Hafta içi bir gün | Apartman veya park, 20 dakika | Kısa serbest oyun | Bakıcı veya büyükanne |
| Hafta sonu | Planlanmış akran buluşması | Aktarım ve genelleme | Aile |
| Hafta sonu | Kardeş veya kuzenle oyun | Sıra alma ve kural pazarlığı | Aile |
Tablo örnek bir plandır, reçete değildir. Fırsat sayısı ailenin takvimine göre yeniden düzenlenir.
Bu planda kritik satır dördüncüsü. Hafta sonu buluşması kendiliğinden olmuyor; önceden ayarlanmış, süresi belirli ve bir etkinlik etrafında kurulmuş olması gerekiyor. Serbest bırakılan iki saatlik bir buluşma, çoğu zaman iki çocuğun ayrı ayrı ekrana bakmasıyla bitiyor.
Akşam seansı sosyal beceri çalışması için uygun mu?
Akşam seansı sosyal beceri tarafında genellikle uygun oluyor; çünkü bu çalışma dikkat çalışması kadar yorgunluğa duyarlı değil ve büyük bölümü oyun biçiminde yürüyor.
Yine de bir sınır var: senaryo çalışmaları ve yanlış inanç görevleri zihinsel çaba gerektiriyor ve çok geç saatlerde verimi düşüyor. Bu bölümleri seansın başına alıyorum.
Seansın son bölümü her zaman aileyle yapılan plan konuşmasına ayrılıyor. Çalışan ailelerde bu konuşma bazen telefonla ve ertesi sabah oluyor; önemli olan yapılması.
Zihin kuramı nedir, hangi basamaklardan oluşur?
Zihin kuramı, karşısındakinin kendisinden farklı düşünce, inanç ve niyetlere sahip olabileceğini anlayabilme becerisidir ve tek bir beceri değil, birbirini izleyen basamaklardan oluşur.
Basamakların kabaca sırası şöyle: farklı isteklerin olabileceğini anlamak, farklı inançların olabileceğini anlamak, gördüğünün bildiğini belirlediğini kavramak, yanlış inancı anlamak, gizlenen duyguyu fark etmek ve son olarak ima ile ironiyi çözmek.
Çalışmayı çocuğun hangi basamakta olduğunu belirleyerek başlatıyorum. Basamak atlandığında üstteki beceri ezberden yapılıyor ve gerçek ortamda çalışmıyor. Kavramın ayrıntısı zihin kuramı nedir yazısında.
Şişli Rehberlik ve Araştırma Merkezi tam olarak nerede?
Şişli Rehberlik ve Araştırma Merkezi, adında Şişli geçmesine rağmen fiziksel olarak Mecidiyeköy'de, Fulya Mahallesi'nde bulunuyor. Kurum kendi sitesinde konumunu eski Ali Sami Yen Stadı'nın yerine yapılan Torun Center'ın arkası olarak tarif ediyor ve Şişli merkezine yaklaşık 2 kilometre uzaklıkta olduğunu belirtiyor.
Şişli Rehberlik ve Araştırma Merkezi
- Semt
- Fulya Mahallesi, Mecidiyeköy
- Adres
- Fulya Mah., Ali Sami Yen Sok. No 11, 34394 Mecidiyeköy
- Ücret
- Eğitsel değerlendirme ücretsizdir
Kurum kendi MEB sayfasında telefon numarası yayımlamamıştır; bu yüzden bu sayfada bir telefon numarası yazmıyorum. Doğrulanmamış bir numara vermek yerine kurumun kendi sitesine bakmanızı öneriyorum. Randevu MEB RAM Randevu Sistemi üzerinden alınıyor; kurum erişimi kendi sitesinde Şişli-Mecidiyeköy metro durağı üzerinden tarif ediyor.
Bu ayrıntının çalışan aileler için pratik bir değeri var: değerlendirme randevusu için ilçe dışına çıkmak ve uzun bir izin günü ayırmak gerekmiyor. Sürecin adımları RAM raporu nasıl alınır yazısında.
Yaşa göre hangi sosyal beceriler bekleniyor?
| Yaş | Beklenen beceri | Evde uyarı sayılabilecek gözlem |
|---|---|---|
| 3–4 yaş | Sıra alma, basit paylaşma | Misafir çocuk geldiğinde oyunun tümüyle durması |
| 4–5 yaş | Rol oyunu, duygu adlandırma | Ağlayan birinin neden ağladığını hiç sormaması |
| 5–6 yaş | Yanlış inancı anlama | Kendi bildiğini herkesin bildiğini varsayması |
| 7–9 yaş | Arkadaşlık sürdürme | Buluşmaların hep tek taraflı ayarlanması |
| 10 yaş ve üzeri | İma ve ironi anlama | Şakayı düzenli olarak hakaret sayması |
Tablo eğitsel planlama içindir, tanı ölçütü değildir; bir çocuğun tabloya uymaması tek başına bir sonuç doğurmaz.
Çalışan ailelerde en sık gözden kaçan satır dördüncüsü: buluşmaların hep ebeveyn tarafından ayarlanması. Çocuk hiç kendi başına bir buluşma girişiminde bulunmuyorsa, bu tek başına üzerinde durulmaya değer bir gözlem.
Sıra almayı ve oyunu paylaşmayı nasıl öğretiyorum?
Sıra alma öğretimini bekleme süresini kademeli uzatarak kuruyorum; kuralı söylemek yeterli olmuyor, çünkü sorun kuralın bilinmemesi değil beklemenin tolere edilememesi.
Başlangıç noktam iki kişilik, hızlı biten ve bekleme süresi birkaç saniye olan bir oyun. Süre ve tur sayısı haftalar içinde artırılıyor. İkinci aşamada beklerken yapılacak bir iş veriyorum: puanı saymak, zarı tutmak, sırayı söylemek.
Paylaşma tarafında ise mülkiyet ayrımıyla başlıyorum. Bir çocuğun kendi oyuncağını paylaşması ile ortak bir oyuncağı sırayla kullanması farklı işler; ikincisi önce öğretiliyor.
Bakıcı ya da büyükanne bu çalışmayı sürdürebilir mi?
Sürdürebilir, ama sınırlı bir bölümünü: kısa serbest oyun fırsatını ve günlük tekrar görevini. Senaryo çalışmaları ve yanlış inanç görevlerini ebeveynle ya da seansta yürütmeyi tercih ediyorum.
Bakıcı ya da büyükanne için hazırladığım görev kartı çok kısa oluyor: parka ya da apartman bahçesine yirmi dakika çıkarmak, çocuk oyuna katılmaya çalıştığında araya girmemek ve akşam tek cümlelik bir not bırakmak.
Üçüncü madde önemli. Araya giren bir yetişkin, çocuğun kendi girişimini engelliyor ve gözlem verisi de kaybolmuş oluyor.
Otizm tanısı şart mı?
Şart değil. Sosyal beceri ve zihin kuramı çalışması tanıya bağlı bir hizmet değildir; bu becerilerde zorlanan her çocukla, tanısı olsun olmasın çalışılabilir.
Otizm tıbbi bir tanıdır; bu tanıyı yalnızca hekim koyabilir. Ben tanı koymam, mevcut bir tanıyı yorumlamam, ilaç ve tıbbi tedavi konusunda hiçbir görüş bildirmem.
Sosyal tarafta zorlanan çocukların hepsinde otizm aranmaz; kaygı, dil gelişimi ya da yalnızca akran ortamına az girmiş olmak da benzer bir tablo üretebilir. Erken dönem işaretleri otizm erken belirtileri yazısında, daha erken iletişim basamakları Mecidiyeköy otizm eğitimi sayfasında.
Mecidiyeköy'de merkez seansıyla evdeki çalışma birlikte yürür mü?
Yürür. Şişli için dizinlerde 15 merkez listeleniyor ve bir bölümü grup çalışması yapıyor; merkez seansıyla evdeki birebir çalışma birbirini tamamlayabilir.
Tek şartım hedeflerin çakışmaması. Merkezin grup hedeflerini gördüğümde birebir çalışmayı grubun bir basamak öncesine yerleştiriyorum: grupta uygulanacak beceri, evde önce güvenli ortamda kuruluyor.
Çalışan aileler için ek bir avantajı var: merkez seansı gündüz, ev seansı akşam olduğunda haftalık takvim sıkışmıyor. İlçedeki bütün başlıklar Mecidiyeköy özel eğitim sayfasında.
Mecidiyeköy'de neleri yapmıyorum?
Tanı koymam, hekimin düzenlediği raporu yorumlamam ve ilaç ile tıbbi tedavi konusunda görüş bildirmem. Bu üç başlık hekimin alanıdır.
Dil ve konuşma terapisi, fizyoterapi, ergoterapi ve psikoterapi vermiyorum. Sosyal geri çekilmenin altında belirgin bir kaygı tablosu görürsem yönlendirmem ruh sağlığı uzmanınadır.
Süre garantisi, başarı oranı ya da çocuk sayısı gibi iddialarda da bulunmuyorum. Okuma tarafında tıkanma varsa Mecidiyeköy disleksi desteği, okumaya geçiş aşamasındaysanız Mecidiyeköy okuma-yazma öğretimi sayfaları doğru başlangıç.
İlerlemeyi neye bakarak ölçüyorum?
Çalışan ailelerde ölçümü hafif tutuyorum: telefonda tutulan üç satırlık bir not yeterli. Ağırlaşan bir ölçüm sistemi ilk bırakılan şey oluyor.
Baktığım göstergeler: haftada kaç kez akranla temas oldu, oyuna kaç kez kendisi katıldı, buluşmalardan kaçını kendisi istedi ve çatışma sonrası toparlanma ne kadar sürdü. Üçüncü gösterge, çalışan ailelerde en anlamlı işareti veriyor.
Sekiz haftalık aralıklarla yazılı bir karşılaştırma çıkarıyorum. Dikkat tarafı için Mecidiyeköy dikkat çalışmaları, genel çerçeve için zihin kuramı ve sosyal beceriler sayfası, komşu ilçedeki karşılığı için Kağıthane sosyal beceri eğitimi sayfası.
Mecidiyeköy'deki Çalışan Ailelerin Sosyal Beceri Soruları
Şişli RAM'ın telefonunu neden yazmıyorsunuz?
Çünkü kurum kendi MEB sayfasında bir telefon numarası yayımlamamış. Başka kaynaklarda dolaşan numaraları doğrulayamadığım için bu sayfaya yazmıyorum.
Bu sitedeki bütün RAM adres ve telefonları kurumların kendi sayfalarından alınmıştır; doğrulanamayan bilgi yazılmaz.
Şişli RAM'a gitmek için izin günü ayırmamız gerekir mi?
Kurum Mecidiyeköy'de, Fulya Mahallesi'nde olduğu için ilçe içinde oturan aileler açısından yol süresi kısa. Yine de görüşme saatine göre yarım gün ayırmak gerekebiliyor.
Randevu e-Devlet üzerindeki MEB RAM Randevu Sistemi'nden alınıyor ve saat seçimi yapılabiliyor. Kurum erişimi kendi sitesinde Şişli-Mecidiyeköy metro durağı üzerinden tarif ediyor.
Hafta sonu akran buluşmasını nasıl ayarlarız?
En işleyen yöntem, buluşmayı bir etkinlik etrafında ve süresi belirli biçimde kurmak. Serbest bırakılan uzun bir buluşma çoğu zaman ayrı ayrı ekran izlemekle bitiyor.
Önerim kırk beş dakikalık, tek etkinlikli ve tek akranla yapılan bir buluşma. Kalabalık buluşmalar bu aşamada genellikle geri çekilmeyi artırıyor.
Akşam seansı çocuğu yormaz mı?
Sosyal beceri çalışmasının büyük bölümü oyun biçiminde yürüdüğü için akşam saatinde genellikle sorun olmuyor. Zihinsel çaba isteyen bölümleri seansın başına alıyorum.
Yine de karar çocuğa göre veriliyor. İlk iki hafta içinde aynı görevi iki farklı saatte deneyip karşılaştırıyorum; fark belirginse seans saati ona göre belirleniyor.
İkimiz de çalışıyoruz, bu çalışma bize uygun mu?
Uygun olabilir; tek koşulu, hafta sonunda bir akran buluşmasının ayarlanabilmesi ve hafta içinde kısa bir plan konuşması için zaman ayrılabilmesi.
Hafta içi günlük görevleri bakıcı ya da büyükanne yürütebiliyor. Seans saatini sizin takviminize göre belirliyoruz; Mecidiyeköy'de akşam ve hafta sonu randevuları öncelikli tutuluyor.
Çocuğum sadece yetişkinlerle konuşuyor, akranlarıyla konuşmuyor. Neden?
Yetişkinler öngörülebilir muhataplardır: sırayı verirler, konuyu takip ederler, hatayı düzeltirler. Akranlar bunların hiçbirini yapmaz.
Bu yüzden yetişkinle kurulan iletişim akrana kendiliğinden aktarılmıyor. Çalışmada yetişkin desteğini kademeli olarak azaltıyorum ve akranla kurulan kısa temasları bilinçli olarak çoğaltıyorum.
Bu çalışma bir terapi mi?
Hayır. Yaptığım iş eğitsel destek; psikoterapi ya da tıbbi bir tedavi değil ve öyle sunulmamalı.
Çalıştığım başlıklar şunlar: zihin kuramı basamakları, duygu okuma, sıra alma, oyun becerileri ve akran ilişkisi. Kaygı ya da tanı gerektiren bir tablo gördüğümde yönlendirmem hekime ve ruh sağlığı uzmanınadır.
Mecidiyeköy'de Akran Ortamı Planını Birlikte Kuralım
Eve varış saatinizi, çocuğun okuldan sonra kiminle kaldığını ve hafta sonu görüşebileceğiniz akran ailelerini yazın; planı bu üçünün üzerine kuruyoruz.