Arnavutköy'de Otizm ve
DIR/Floortime Desteği
Arnavutköy, yaklaşık 358 bin nüfusa yayılmış ve İstanbul'un yüzölçümü en büyük ilçelerinden biri; metro hattı da yalnızca havalimanı koridorunu tarıyor. Böyle bir yerde otizm desteğini haftalık merkez ziyaretleri üzerine kurmak çoğu aile için gerçekçi değil. Bu sayfa, ağırlığın aile eğitimine ve ev programına verildiği bir modeli anlatıyor.
Kısa Cevap
Arnavutköy'de otizm spektrumundaki çocuklarla evlerinde birebir DIR/Floortime çalışıyorum ve planın ağırlığını aile eğitimiyle ev programına veriyorum. İlçe geniş, ulaşım seyrek; bu yüzden haftalık seans tek başına değil, günlük ev programının çatısı olarak kurgulanıyor. Tanı koymuyorum; bunu yalnızca hekim yapar. Telefon: 0537 513 83 98.
Arnavutköy'de otizm desteğine ulaşmak neden zor?
Arnavutköy'de asıl güçlük hizmetin yokluğu değil, hizmete erişimin süresi. İlçede listelenen özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi sayısı 25; ama bu merkezler yaklaşık 358 bin nüfusun yayıldığı çok geniş bir alana dağılmış durumda.
Ulaşım tarafı da bunu kolaylaştırmıyor. M11 hattının ilçe içindeki istasyonları Taşoluk, Arnavutköy Hastane, İstanbul Havalimanı ve Kargo Terminali; yani hat esas olarak havalimanı koridorunu tarıyor, ilçenin yerleşim dokusunu değil.
Sonuç, birçok ailede şu tabloya dönüşüyor: rapor alınmış, merkeze kayıt yapılmış, ama haftada iki kez gidip gelmek sürdürülemez hâle gelmiş. Bu sayfada anlattığım model tam olarak bu tıkanmaya karşı kurulu.
Arnavutköy'de eğitsel değerlendirme nereden yapılır?
Değerlendirmeyi Arnavutköy Rehberlik ve Araştırma Merkezi yapar; merkez Mustafa Kemal Paşa Mahallesi'nde, Kaptanpaşa Sokak üzerindedir.
Arnavutköy Rehberlik ve Araştırma Merkezi
- Semt
- Mustafa Kemal Paşa Mahallesi
- Adres
- Mustafa Kemal Paşa Mah., Kaptanpaşa Sk. No: 25/1, iç kapı no: 2
- Telefon
- 0212 597 96 30
- Ulaşım
- M11 hattının ilçe içindeki istasyonları: Taşoluk, Arnavutköy Hastane, İstanbul Havalimanı, Kargo Terminali
- Ücret
- Eğitsel değerlendirme ücretsizdir
Bilgiler kurumun kendi MEB sayfasından alınmıştır. Randevu talebi MEB RAM Randevu Sistemi üzerinden iletilir.
Randevu gününü tek bir yolculukta değerlendirmek işi kolaylaştırıyor: evrakları önceden hazırlayıp o gün bitirmek, geniş bir ilçede ikinci bir gidiş gelişten kurtarıyor. Sürecin adımları RAM raporu nasıl alınır yazısında, sağlık kurulu belgesi ÇÖZGER raporu nasıl alınır yazısında.
Ev programı nedir, seanstan farkı nedir?
Ev programı, ailenin her gün kendi evinde yürüttüğü kısa ve yapılandırılmış etkileşim çalışmasıdır. Seans ise haftada bir ya da iki kez benim yürüttüğüm birebir oturum.
Farkı sahibi belirliyor. Seansın sahibi benim; ev programının sahibi ailedir. Arnavutköy'de planın ağırlığını ikincisine vermemin nedeni basit: benim gelebildiğim saat sınırlı, ailenin çocukla geçirdiği saat sınırsız.
Ev programının içeriği her hafta seansta belirleniyor ve yazılı olarak veriliyor. İçinde üç şey oluyor: o hafta hangi oyun oynanacak, hangi anda yapılacak, neye bakılıp not tutulacak. Yaklaşımın genel çerçevesi otizm ve DIR/Floortime sayfasında.
Aile eğitimi neyi kapsıyor?
Aile eğitimi, ailenin çocukla kurduğu etkileşimi birlikte gözden geçirip yeniden düzenlediğimiz çalışmadır. Konferans değil, uygulama.
Kapsamı üç başlıkta toplanıyor. Birincisi davet etme: yönlendirmek yerine merak uyandırmak. İkincisi bekleme: bir hamleden sonra en az beş saniye susmak. Üçüncüsü duyguyu abartma: ses tonu, mimik ve tempoyu çocuğun dikkatini tutacak biçimde kullanmak.
Bu üçünün hepsi kulağa basit geliyor ve uygulamada hiçbiri kolay değil. En çok zorlanılan adım beklemek; çünkü sessizlik yetişkine uzun geliyor. Bunu seansta birlikte prova ediyoruz, sonra ailenin uygulamasını izliyorum.
Haftada bir seansla ilerleme mümkün mü?
Mümkün, ama yalnızca ev programıyla birlikte. Otizmde ilerlemeyi belirleyen şey seans sayısı değil, haftalık toplam nitelikli etkileşim süresi.
| Gün | Kim yürütür | Ne yapılır |
|---|---|---|
| Seans günü | Uygulayıcı ve aile | Birebir oturum, ardından aile bölümü ve haftanın planı |
| Ertesi gün | Aile | Seansta açılan oyunun aynısı tekrarlanır |
| Hafta ortası | Aile | Aynı oyun günlük bir rutine bağlanır |
| Hafta sonu | Aile ve kardeş | Oyun ikinci bir kişiyle denenir |
| Hafta kapanışı | Aile | Kısa gözlem notu yazılır ve paylaşılır |
Düzen örnektir; günler ve süreler ailenin çalışma programına ve çocuğun dayanma süresine göre birlikte belirlenir.
Hesap açık: haftada bir saatlik seans, günde yirmi dakikalık ev programıyla birleştiğinde haftalık toplam üç saati geçiyor. Tek başına seansa dayanan bir planla arasındaki fark bu.
2–7 yaş arasında hangi sosyal iletişim işaretleri izlenir?
| Yaş | Beklenen etkileşim | İzlenmesi gereken |
|---|---|---|
| 2 yaş | Yetişkinle kısa karşılıklı oyun | Oyunun her zaman tek başına oynanması |
| 3 yaş | Basit hayali oyun kurma | Nesnelerin yalnızca sıralanması |
| 4 yaş | Akranla sıra alma | Sıra beklemenin hiç kurulamaması |
| 5 yaş | Oyunun kurallarını birlikte değiştirme | Kural değişikliğine tahammülsüzlük |
| 6 yaş | Arkadaşın istediğini fark etme | Oyunun hep kendi isteğine göre sürmesi |
| 7 yaş | Şaka ile ciddiyi ayırt etme | Söylenenin sürekli birebir anlaşılması |
Tablo eğitsel gözlem çerçevesidir, tanı ölçütü değildir. Otizm tanısı yalnızca çocuk psikiyatristi tarafından konur.
Son iki satır zihin kuramı alanına giriyor ve genellikle okul çağında öne çıkıyor. Bu başlığı zihin kuramı ve sosyal beceriler sayfasında, erken dönem işaretleri ise 0–3 yaş otizm belirtileri yazısında ayrıntılandırdım.
DIR/Floortime nedir, ABA'dan neresi farklı?
DIR/Floortime, çocuğun ilgisini takip ederek karşılıklı iletişim döngüleri kuran gelişimsel bir çerçevedir. ABA, hedef davranışın basamaklara bölünerek pekiştireçlerle öğretildiği bir yaklaşımdır.
Arnavutköy gibi hizmete erişimin sınırlı olduğu bir yerde Floortime'ın pratik bir üstünlüğü var: aile tarafından günlük olarak uygulanabiliyor. Özel materyal, özel oda ya da özel bir düzenek gerektirmiyor; gereken tek şey yerde geçirilen kesintisiz yirmi dakika.
ABA terapisti değilim; burada uyguladığım tek çerçeve DIR/Floortime. Yöntemin evdeki uygulama adımlarını DIR/Floortime nedir, nasıl uygulanır yazısında, genel karşılaştırmayı otizmli çocuk nasıl eğitilir yazısında bulabilirsiniz.
Evde çalışmanın genellemeye etkisi nedir?
Genelleme, bir ortamda öğrenilen becerinin başka ortamlarda da kullanılabilmesidir ve otizmde en sık tıkanan aşamadır. Evde çalışmanın en somut katkısı burada.
Bir merkez odasında kurulan beceri, aynı odada, aynı kişiyle, aynı materyalle çalışıyor. Ev ortamı ise zaten çeşitli: aynı oyun bugün salonda annesiyle, yarın mutfakta babaannesiyle, hafta sonu bahçede kardeşiyle oynanıyor.
Arnavutköy'de bunun ek bir faydası daha var. Yol yükü ortadan kalktığı için aile enerjisini ulaşıma değil çalışmaya harcıyor; ev programının sürdürülebilir olmasının asıl nedeni de bu.
Beş yaşını geçtiysek geç mi kaldık?
Geç kalınmış sayılmaz; hedef listesi değişir. Erken dönemde hedef karşılıklı iletişimin kurulmasıdır, okul çağında ise akranla etkileşim ve sosyal biliş öne çıkar.
Beş yaş üstünde ev programının içeriği de değişiyor. Yerde oynanan oyunun yerini kural içeren oyunlar, sıra alma gerektiren masa oyunları ve kısa hikâye kesitleri alıyor. Amaç aynı: karşılıklılık.
Ailelere şunu söylüyorum: "geç kaldık" cümlesi ilerlemeyi durduran bir cümledir. Uygulamada gördüğüm şey, yedi yaşında başlanan çalışmanın da işe yaradığı; yalnızca tempo ve hedefler farklı.
Arnavutköy'de neleri yapmıyorum?
Tanı koymuyorum. Otizm tanısı çocuk psikiyatristinin, eğitsel değerlendirme Arnavutköy Rehberlik ve Araştırma Merkezi'nin yetkisindedir.
İlaç konusunda görüş bildirmem. Konuşma terapisi vermiyorum; fizyoterapi ve ergoterapi de uygulamadığım alanlar ve ABA terapisti değilim. Otizmin tedavi edildiğine dair hiçbir cümle kurmuyorum.
Yaptığım iş bu sınırların içinde: iletişim, oyun ve sosyal beceri alanında birebir eğitsel destek ve aile eğitimi. Sözel iletişim tarafı dil ve iletişim gelişimi sayfasında, motor ve bilişsel taraf bilişsel motor gelişim sayfasında. İlçedeki diğer başlıklar Arnavutköy özel eğitim sayfasında, okuma güçlüğü tarafı Arnavutköy disleksi desteği sayfasında, komşu ilçedeki karşılığı Başakşehir otizm eğitimi sayfasında.
Arnavutköy'den Gelen Otizm Soruları
Arnavutköy'ün uzak yerleşimlerine de geliyor musunuz?
Program uygun olduğunda geliyorum. Kararı mesafeye değil, o saatteki gerçek yol süresine bakarak veriyorum.
Uzak bir randevuyu kabul ettiğimde arkasına başka seans koymuyorum. Böylece bir gecikme, çocuğun süresinden kesilmiyor.
Haftada tek seansla gerçekten ilerleme olur mu?
Tek başına seansla olmaz; seans artı günlük ev programıyla olur. Otizmde ilerlemeyi belirleyen şey, haftalık toplam etkileşim süresi.
Haftada bir saatlik seans, günde yirmi dakikalık ev programıyla birleştiğinde haftalık toplam üç saati aşıyor. Fark buradan çıkıyor.
Arnavutköy RAM nerede, telefonu nedir?
Arnavutköy Rehberlik ve Araştırma Merkezi, Mustafa Kemal Paşa Mahallesi'nde Kaptanpaşa Sokak No: 25/1, iç kapı no: 2 adresinde.
Kurumun kendi sayfasında yayımlanan telefon numarası 0212 597 96 30. Randevu işlemi e-Devlet'teki MEB RAM Randevu Sistemi üzerinden yapılıyor.
Aile eğitimi ayrı bir ücretli hizmet mi?
Hayır, ayrı bir hizmet değil; seansın son bölümü zaten aile eğitimidir ve programın ayrılmaz parçasıdır.
O bölümde yapılan şey anlatmak değil göstermek. Ailenin uygulamasını izliyorum, gerekirse durup birlikte tekrar ediyoruz.
Arnavutköy'de özel eğitim uygulama okulu var mı?
Var. İlçede Arnavutköy Özel Eğitim Uygulama Okulu I. ve II. Kademe bulunuyor.
Bu okullara yerleştirme Rehberlik ve Araştırma Merkezi'nin yönlendirmesiyle yapılır. Başvuru bana değil kuruma yapılır ve ben bu sürecin tarafı değilim.
Kardeşleri ev programına katabilir miyiz?
Belirli hedeflerde katmak çok işe yarıyor. Kardeş, akran etkileşiminin en kolay ulaşılan provası.
Ancak kardeşin rolü net olmalı. Öğretmen değil oyun arkadaşı olarak katılıyor; yönlendirme görevi verildiğinde ilişki bozuluyor.
Seans iptal olursa ev programı da durur mu?
Durmaz ve durmamalı. Ev programı seanstan bağımsız olarak her gün yürüyor; zaten bu yüzden ağırlığı ona veriyorum.
İptal olan seansı program uygun olduğunda telafi ediyorum. Telafi edilemediği haftalarda ev programını yazılı olarak güncelleyip gönderiyorum.
Arnavutköy'de Yolu Ben Üstleneyim
Yerleşiminizi, çocuğunuzun yaşını ve gün içinde en sakin olduğu saati yazın; ev programını ailenizin gerçek gününe göre birlikte yazalım.