Başakşehir'de Otizm ve
DIR/Floortime Desteği
Başakşehir, yaklaşık 537 bin nüfusuyla çalıştığım yedi bölge içindeki en kalabalık ilçe. Bu sayfayı erken dönem üzerine kurdum: otizmde en çok fark yaratan değişken çocuğun yaşı ve ailenin ne kadar beklediği. Aşağıda ilk üç yılda hangi işaretlerin izlendiğini ve şüphe anında ne yapılacağını ay ay anlatıyorum.
Kısa Cevap
Başakşehir'de otizm şüphesi olan küçük çocuklarla evlerinde birebir DIR/Floortime çalışıyorum; ağırlığı erken döneme veriyorum. İlçenin Rehberlik ve Araştırma Merkezi Başak Mahallesi'nde ve Millî Eğitim'in kendi listesinde 13 özel eğitim merkezi görünüyor. Tanıyı çocuk psikiyatristi koyar, ben tanı koymam. Telefon: 0537 513 83 98.
Başakşehir'de otizm şüphesi olan küçük çocukla nasıl çalışılıyor?
Başakşehir'de küçük yaş grubuyla yürüttüğüm çalışma tamamen oyunun içinde, çocuğun evinde ve yerde geçer. Kullanılan çerçeve DIR/Floortime'dır: hedef, çocuğun kendi ilgisinden yola çıkarak karşılıklı iletişim kurmak.
Bu yaşta masa başı öğretim yok. Renk, sayı ya da harf gibi akademik hedefler hiç gündeme gelmiyor. Gündemde olan şey çok daha temel: çocuk bir yetişkinle karşılıklı bir alışverişe girebiliyor mu?
Seans süresi de kısa ve bölünmüş. On dakikalık üç bölüm, iki yaşındaki bir çocukta kesintisiz yarım saatten belirgin biçimde verimli oluyor. Yaklaşımın çerçevesini otizm ve DIR/Floortime sayfasında anlattım.
6. aydan 36. aya hangi işaretler izlenir?
| Ay | Bu ayda görülmesi beklenen | Görülmüyorsa ne yapmalı |
|---|---|---|
| 6 | Karşısındakine gülümseme, neşeli yüz ifadesi | Çocuk doktoruyla paylaşın, gelişim takibini isteyin |
| 9 | Ses, gülümseme ve mimikle karşılıklı alışveriş | Rutin kontrolde ayrıca gündeme getirin |
| 12 | İsme dönme, agulama, el sallama | İşitme değerlendirmesi isteyin |
| 14 | İstediğini parmakla gösterme | Gelişimsel değerlendirme için randevu alın |
| 16 | En az bir anlamlı kelime | Çocuk psikiyatrisi randevusunu geciktirmeyin |
| 18 | Bardaktan içiyormuş gibi yapma | Eğitsel çalışmayı başlatın, rapor beklemeyin |
| 24 | Kendiliğinden iki kelimelik cümle | Hem hekim hem RAM sürecini birlikte yürütün |
| 36 | Akranın yanında oyuna katılma | Sosyal etkileşim hedeflerini plana ekleyin |
Tablo uzmana danışma çerçevesidir, tanı ölçütü değildir. Tipik gelişen çocuklarda da tek tek maddeler gecikebilir; tanıyı yalnızca hekim koyar.
Tablodaki maddelerin tam açıklaması ve sık görülen diğer işaretler 0–3 yaş otizm belirtileri yazısında.
"Bekleyelim, geçer" demek ne kaybettiriyor?
Kaybettirdiği şey ay değil, beynin en hızlı bağlantı kurduğu dönem. Yaşamın ilk yıllarında aynı çalışma daha kısa sürede ve daha kalıcı karşılık veriyor.
Beklemenin arkasındaki gerekçe genellikle mantıklı görünüyor: aile içinde geç konuşan başka birinin olması, çocuğun zeki görünmesi, kardeşiyle iyi anlaşması. Bunların hiçbiri yanlış gözlem değil; ama hiçbiri değerlendirme istememek için gerekçe de değil.
Şunu açıkça söylüyorum: değerlendirme istemek tanı almak anlamına gelmez. Başakşehir'de çalıştığım ailelerin önemli bir bölümü görüşmeden rahatlayarak döndü. Kaybedilen birkaç saat oldu, kazanılan ise huzur.
Kazanılmış bir beceri kaybolursa ne yapmalı?
Beceri kaybı, yaşa bakılmaksızın gecikmeden değerlendirme gerektiren tek işarettir. Konuşan bir çocuğun konuşmayı bırakması ya da göz teması kuran bir çocuğun kurmaz olması bu kapsamdadır.
Burada bekleme aralığı yok. Diğer maddelerde "birkaç ay izleyelim" cümlesi savunulabilir; bu maddede savunulamaz.
Aileden istediğim ilk şey yazılı bir zaman çizelgesi: beceri ne zaman vardı, ne zaman azaldı, arada ne oldu. Hastalık, taşınma, kardeş doğumu gibi olaylar da bu çizelgeye yazılıyor. Hekim görüşmesinde en işe yarayan belge bu oluyor.
Başakşehir'de eğitsel değerlendirme nereden yapılır?
Değerlendirmeyi Başakşehir Rehberlik ve Araştırma Merkezi yapar; merkez Başak Mahallesi'nde, Mevlana Celaleddini Rumi Caddesi üzerindedir.
Başakşehir Rehberlik ve Araştırma Merkezi
- Semt
- Başak Mahallesi
- Adres
- Başak Mah., Mevlana Celaleddini Rumi Cad. No 2B
- Telefon
- 0212 488 22 88
- Ulaşım
- M3 hattı ilçe içinde on bir istasyona sahiptir
- Ücret
- Eğitsel değerlendirme ücretsizdir
Bilgiler kurumun kendi MEB sayfasından alınmıştır. Randevu, e-Devlet'teki MEB RAM Randevu Sistemi ekranından alınır.
Rapor sürecinin adımları RAM raporu nasıl alınır yazısında; sağlık kurulundan alınan ve farklı bir amaca hizmet eden belge için ÇÖZGER raporu nasıl alınır yazısına bakın.
Merkezler hangi mahallelerde toplanmış, bu erken müdahaleyi nasıl etkiliyor?
Millî Eğitim'in ilçe müdürlüğü listesinde Başakşehir'de 13 özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi görünüyor. Bu merkezler ilçeye eşit dağılmamış durumda.
| Mahalle | Listedeki merkez | Erken müdahale açısından |
|---|---|---|
| Bahçeşehir 1. ve 2. Kısım | 5 | Seçenek en geniş, sıra sorunu görece az |
| Başak | 4 | RAM ile aynı mahalle, süreç bir arada yürüyor |
| Güvercintepe | 3 | Yakın seçenek var, saat esnekliği sınırlı olabilir |
| Altınşehir | 2 | Uygun saat bulmak zorlaşabilir |
| Diğer yerleşimler | Listede ayrı kayıt yok | Ulaşım süresi planın belirleyicisi olur |
Dağılım Millî Eğitim ilçe müdürlüğünün yayımladığı listeden sayılmıştır. Bazı ticari dizinlerde bu sayı daha yüksek görünür; şube ve birimlerin ayrı sayılması bunun olası nedenidir.
Erken müdahale açısından anlamı şu: merkeze uzak oturan bir ailede haftada iki kez gidip gelmek küçük bir çocukla gerçekçi olmayabiliyor ve süreç başlamadan yavaşlıyor.
Küçük yaşta DIR/Floortime mı, ABA mı?
Bu soruya tek bir doğru cevap yok; ama küçük yaşta belirleyici olan, çocuğun henüz karşılıklı iletişim kurup kurmadığıdır. Karşılıklılık kurulmadan öğretilen davranışlar çoğu zaman ezberde kalıyor.
DIR/Floortime bu nedenle erken dönemde doğal bir başlangıç noktası oluyor: çocuğun kendi başlattığı hamleye karşılık vererek ilişkiyi kuruyor. ABA ise hedef davranışı belirleyip sistematik biçimde öğretiyor ve birçok çocukta ilerleyen aşamada değerli oluyor.
Kendi tarafımı netleştireyim: ABA terapisti değilim, ABA programı da yürütmüyorum. Uyguladığım çerçeve DIR/Floortime'dır; adım adım anlatımı DIR/Floortime nedir, nasıl uygulanır yazısında, yöntemlerin genel karşılaştırması otizmli çocuk nasıl eğitilir yazısında.
Küçük çocukta ev ortamı neden daha uygun?
Küçük bir çocuk için yeni bir mekân, yeni bir yetişkinden daha büyük bir zorluk. Merkez seansının ilk haftaları çoğu zaman mekâna alışmaya gidiyor.
Evde bu adım hiç yaşanmıyor. Yeni olan tek şey benim; mekân, koku, ses ve oyuncaklar tanıdık. Böylece ilk seanstan itibaren asıl çalışmaya başlanabiliyor.
İkinci sebep uyku ve beslenme düzeni. İki yaşındaki bir çocuğun günü, uyku ve yemek saatlerinin etrafında dönüyor. Evde çalışırken seansı o düzenin en uygun aralığına yerleştirmek mümkün; merkezde ise saat, kurumun boş kontenjanına göre belirleniyor.
Ailenin rolü nedir, günde yirmi dakika neden yeterli?
Erken dönemde asıl uygulayıcı ailedir; ben haftada bir kez gelen kişiyim. Bu yüzden seansın son bölümü tamamen ailenin bölümü.
Verdiğim günlük görev sabit: yirmi dakika, telefon kapalı, yerde ve çocuğun göz hizasında. Yirmi dakikanın gücü uzunluğundan değil, her gün tekrarlanmasından geliyor. Haftada bir yapılan uzun oturum aynı sonucu vermiyor.
O yirmi dakikada tek kural var: yönlendirme yok, davet var. Çocuk ne yapıyorsa oraya katılıyorsunuz, sonra bir hamle yapıp en az beş saniye bekliyorsunuz. Beklemek, ailelerin en zorlandığı ve en çok işe yarayan adım.
Başakşehir'de neleri yapmıyorum?
Tanı koymuyorum. Otizm tanısı çocuk ve ergen psikiyatristinin, eğitsel değerlendirme Başakşehir Rehberlik ve Araştırma Merkezi'nin yetkisindedir.
İlaç, takviye ya da diyet konusunda görüş bildirmem. Dil ve konuşma terapisi, fizyoterapi ve ergoterapi listemde yok; bu üçü ayrı mesleklerin işi ve ben ABA terapisti de değilim. Otizmin iyileştirildiğine dair hiçbir cümle kurmuyorum ve böyle bir vaat duyduğunuzda mesafeli olmanızı öneririm.
Alanım net: iletişim, oyun ve sosyal beceri gelişimini destekleyen birebir eğitsel çalışma. Sözel iletişim tarafı dil ve iletişim gelişimi sayfasında, motor ve bilişsel taraf bilişsel motor gelişim sayfasında, sosyal biliş tarafı zihin kuramı ve sosyal beceriler sayfasında. İlçedeki diğer başlıklar Başakşehir özel eğitim sayfasında, okuma güçlüğü tarafı Başakşehir disleksi desteği sayfasında, komşu ilçedeki karşılığı Arnavutköy otizm eğitimi sayfasında.
Başakşehir'den Gelen Erken Dönem Soruları
Çocuğum 20 aylık, değerlendirme için erken mi?
Erken değil. Güvenilir tanı genellikle 18–24 aydan itibaren konabiliyor ve eğitsel çalışma için tanı beklenmiyor.
Bu yaşta yapılan değerlendirme çoğu zaman aileyi rahatlatarak sonuçlanıyor. Rahatlatmadığı durumda ise kazanılan zaman aylarla ölçülüyor.
Kayaşehir tarafında oturuyoruz, oraya da geliyor musunuz?
Program uygun olduğunda geliyorum. Başakşehir geniş bir ilçe ve mahalleler arasındaki mesafe randevu planını doğrudan etkiliyor.
Uzak mahallelerde tek bir randevuyu gün içinde tek başına planlıyorum. Böylece gecikme riski seans süresinden kesilmiyor.
Bahçeşehir'de zaten çok merkez var, evde çalışmanın farkı ne?
Millî Eğitim'in ilçe listesinde Bahçeşehir 1. ve 2. Kısım'da beş merkez görünüyor; ilçedeki en yoğun bölge burası.
Fark merkezle yarışmak değil. Küçük yaşta kazanılan iletişim becerisinin evde, günlük rutinin içinde kullanılabilmesi asıl mesele; bu adım merkez odasında tamamlanmıyor.
Tanımız yok, erken müdahaleye yine de başlayabilir miyiz?
Başlayabilirsiniz. RAM raporu ve tanı benimle çalışmanın önkoşulu değil.
Şüphe varken hekim değerlendirmesini de geciktirmemenizi öneriyorum. İki süreç paralel yürüdüğünde hiçbir ay boşa gitmiyor.
Başakşehir RAM'ın adresi ve telefonu nedir?
Başakşehir Rehberlik ve Araştırma Merkezi, Başak Mahallesi'nde Mevlana Celaleddini Rumi Caddesi No 2B adresinde.
Kurumun kendi sayfasında yayımlanan telefon numarası 0212 488 22 88. Randevuyu e-Devlet'e girip MEB RAM Randevu Sistemi üzerinden alabilirsiniz.
İki yaşındaki bir çocukla seans nasıl geçiyor?
Tamamen yerde ve oyunun içinde geçiyor. Masa, sandalye ve görev listesi bu yaşta kullanılmıyor.
Süre de kısa tutuluyor ve bölünüyor. On dakikalık üç bölüm, kesintisiz otuz dakikadan bu yaşta çok daha verimli oluyor.
Ekran süresi otizm belirtilerini artırıyor mu?
Ekranın otizme yol açtığına dair bir iddiada bulunmuyorum; bu benim yetki alanımın dışında.
Söyleyebileceğim şey uygulamadan: uzun ekran süresi, karşılıklı etkileşim için kullanılabilecek zamanı doğrudan azaltıyor. Günlük yirmi dakikalık telefonsuz oyun aralığı, çoğu ailede en kolay kazanılan alan.
Başakşehir'de Hangi Mahalledesiniz?
Mahallenizi, çocuğunuzun ay olarak yaşını ve sizi endişelendiren iki somut gözlemi yazın; ilk görüşmeyi buna göre planlayalım.